Op hol geslagen afweersysteem leidt vaak tot acuut nierfalen

Door Shanty Sterke 

Een afweersysteem dat op hol slaat na een infectie kan leiden tot acuut nierfalen. Dat overkomt bijna de helft van de patiënten die na een ernstige infectie op een intensive care afdeling van een ziekenhuis belanden. Bij een deel van deze patiënten is dit tijdelijk. Maar bij het grootste gedeelte leidt dit tot aanhoudend nierfalen en zelfs dialyse.

Waarom is de schade bij de ene patiënt blijvend en komt de andere er beter vanaf? Die vraag beantwoordden onderzoekers van het Amsterdam Medisch Centrum (AMC) en het Universitair Medisch Centrum Utrecht (UMCU). Hun bevindingen publiceerden ze onlangs in het wetenschappelijke tijdschrift Intensive Care Med.

Hessel Peters-Sengers is onderzoeker aan dit project en een van de auteurs van het artikel. Hij analyseerde samen met anderen de gegevens van patiënten die op de intensive care afdelingen van het AMC en het UMCU waren opgenomen. 'Dat is een heel groot patiëntencohort', legt hij uit. 'Van alle patiënten die op de IC terecht kwamen, zijn vanaf het begin allerlei gegevens verzameld en opgeslagen. Bij patiënten die op de IC belandden na een infectie, werd gelijk in het begin bloed afgenomen en gekeken naar allerlei immuunmarkers'. Dat zijn stoffen die het lichaam zelf maakt als reactie op een infectie. Ze kunnen worden gemeten in het bloed en zeggen dan iets over de zogeheten immunologische staat van de patiënten. Met andere woorden, ze geven weer hoe sterk het verdedigingsmechanisme van het lichaam reageert op de infectie.

De onderzoekers brachten de immunologische staat van alle opgenomen patiënten in kaart. Daarnaast keken ze bij welke patiënten met een infectie de nieren in de problemen raakten. 'Dat is echt een aanzienlijk deel. Veertig procent, dus dat is bijna de helft van de patiënten die met een infectie op de IC komt, krijgt nierfalen. De meesten daarvan herstellen niet. De schade is blijvend'. Die patiënten raken in een vicieuze cirkel, legt Peters-Sengers uit. 'Er is een infectie, daar reageert het lichaam veel te heftig op. De eigen immuunrespons op de infectie leidt ertoe dat de organen stoppen met functioneren. Als de nieren het niet doen, stapelen de afvalstoffen zich op in het bloed. Daardoor krijg je ook weer allerlei immuunreacties en dat verslechtert de boel en zo ontstaat er weer meer nierfalen'.

Bij een deel van die patiënten lost dit probleem zich ook weer op. De nieren doen het misschien een dag niet, maar gaan het de volgende dag weer doen. De onderzoekers ontdekten dat hoe groter de afweerreactie van het lichaam op de infectie is, hoe groter de kans op aanhoudend nierfalen. 'Dat is natuurlijk een beetje een open deur, want je zou dat ook verwachten', zegt Peters-Sengers. 'Maar dit is nog niet eerder aangetoond. We hebben daarmee echt een belangrijke stap gezet. We hebben nu veel meer informatie over wat er gebeurt en welke immunologische processen daar een rol bij spelen'.

Met dit inzicht kan in de toekomst acuut nierfalen voorkomen worden. 'We weten nu welke markers heel erg voorspellend zijn. In de toekomst kun je die markers meteen meten. Dat gebeurt nu nog niet'. Als je snel na opname op de ic-afdeling weet dat iemand een heel hoge immuunrespons heeft, dan kan de arts daar vanaf het begin rekening mee houden. Minder medicijnen geven die schadelijk zijn voor de nieren, minder vocht toedienen, beter letten op de vochtbalans van de patiënt en bijvoorbeeld ook eventueel eerder starten met dialyseren.

Peters-Sengers vindt het moeilijk om te zeggen op welke termijn de patiënt iets aan deze kennis heeft. 'Ik denk vijf tot tien jaar. Ik moet natuurlijk voorzichtig zijn. Het probleem is dat er heel veel heterogeniteit is in de patiëntenpopulatie op de IC'. Er zijn grote verschillen tussen patiënten onderling en mensen kunnen ook heel verschillend op een infectie reageren. Maar in de medische wetenschap wordt het steeds duidelijker dat een one-size-fits-all benadering niet voor iedereen werkt. 'We gaan steeds meer toe naar precisiemedicijnen'. Een aanpak op maat dus.

Maar zover is het nog niet. 'Wij hebben gekeken naar onderliggende patronen in de bestaande behandelingen. Dat is observationeel onderzoek, je kijkt gewoon naar de patiënt en wat er gebeurt. We doen niet iets nieuws.' De volgende stap is nu om patiënten aan de hand van een aantal immuunmarkers in te delen in twee groepen. Een groep patiënten die een hoog risico op een op hol geslagen immuunsysteem heeft en een groep met een laag risico. Aan de hand daarvan kan in een groot gerandomiseerd onderzoek uitgezocht worden welke behandeling het beste is voor een ic-patiënt met een sterke immuunrespons.

Dat soort onderzoeken zijn al onderweg. Daar gaat weer wat tijd overheen. Peters-Sengers verwacht dat de uitkomsten van die grote trials de behandeling zullen veranderen. 'Dat konden wij niet. Dat is ook heel lastig in een observationeel onderzoek'. 

Gepubliceerd: dinsdag 27-10-2020 | Nog geen reacties

Reageer op dit artikel

    Recente artikelen

    NierNieuws en zijn adverteerders maken soms gebruik van cookies. Klik hier voor meer informatie.
    Ons Pricaystatement vindt u hier


    NierNieuws en zijn adverteerders maken soms gebruik van cookies. Klik hier voor meer informatie.
    Ons Pricaystatement vindt u hier