Mini-niertjes in een kweekschaaltje

Door Redactie - Ingezonden mededeling 

Een mini-niertje in een kweekschaaltje (klik voor vergroting).

Door Anne Schijvens - Een interview met onderzoeker Jitske Jansen uit het Radboudumc Amalia Kinderziekenhuis in Nijmegen over haar onderzoek naar organoÔden. Meer achtergrondinformatie over dit onderzoek is recent gepubliceerd in het tijdschrift Pediatric Nephrology en is HIER te lezen.

Jitske is in 2016 gepromoveerd aan de Radboud Universiteit en heeft gedurende twee jaar aan de Universiteit Utrecht gewerkt als postdoc-onderzoeker waar zij onderzoek heeft gedaan naar de ontwikkeling van de biologische kunstnier. Jitske is sinds april 2018 werkzaam als postdoc-onderzoeker bij de afdelingen kindernefrologie en pathologie onder begeleiding van dr. Michiel Schreuder, kindernefroloog en dr. ing. Bart Smeets, senior onderzoeker.

OrganoÔden, wat zijn dat eigenlijk?
Jitske vertelt: 'OrganoÔden zijn mini-orgaantjes in een kweekschaaltje.' In het geval van Jitske gaat het om mini-niertjes die in het laboratorium zijn gekweekt uit stamcellen. Jitske vervolgt: 'Het bijzondere aan organoÔden is, dat er 3D-nefronen worden gevormd, weliswaar nog niet volledig volwassen weefsel, maar het uiterlijk en de werking komt steeds dichterbij een echt orgaan.'

Het maken van een 'mini-niertje'
De mini-niertjes worden gevormd uit stamcellen. Deze stamcellen kunnen worden gemaakt uit relatief gemakkelijk te verkrijgen materiaal van de patiŽnt. Jitske vertelt: 'Gewone lichaamscellen, zoals huidcellen of witte bloedcellen, worden in het laboratorium geprogrammeerd. Je kunt het vergelijken met een klok die als het ware wordt teruggezet. Hierdoor kunnen de cellen zich opnieuw gaan vormen tot stamcellen. Deze cellen kunnen nog alle kanten op en worden pluripotente stamcellen genoemd.' Om de cellen opnieuw te programmeren worden verschillende factoren gebruikt. 'Maar het is geen vast recept, elke stamcellijn heeft een andere aanpak en verzorging nodig.' De totale cyclus om een mini-niertje te maken duurt ongeveer 25-26 dagen en de organoÔden moeten in die tijd goed verzorgd worden.

Waarvoor kunnen deze mini-niertjes worden gebruikt?
OrganoÔden kunnen worden gebruikt om een ziekte na te bootsen en medicatie te testen. Jitske geeft aan: 'In ons geval willen we met de mini-niertjes modellen maken voor verschillende nierziekten. Het nefrotisch syndroom is hiervan een voorbeeld.' Op dit moment is nog weinig bekend over het ontstaan van het nefrotisch syndroom. Om dit te onderzoeken gaan de onderzoekers bloed van een†patiŽnt met nefrotisch syndroom toevoegen aan het mini-niertje om te zien wat er gebeurt. Dit doen ze zowel met materiaal in de actieve fase van de ziekte als tijdens een rustige fase. Op deze manier hopen de onderzoekers een stap te maken in het identificeren van de factor in het bloed die bij een deel van de kinderen het nefrotisch syndroom veroorzaakt.

Een ander onderdeel van het nefrotisch syndroom dat nog grotendeels onopgehelderd is, is waarom bijvoorbeeld prednison bij veel kinderen met het nefrotisch syndroom goed werkt. Jitske vertelt: 'Als we het mini-niertje nefrotisch hebben gemaakt, kunnen we zien wat er gebeurt als we deze 'behandelen' met prednison. Uiteindelijk willen we niet alleen prednison testen bij het veelvoorkomende minimal change nefrotisch syndroom, maar juist voor de verschillende vormen van nefrotisch syndroom een model maken, zodat we hierop ook andere behandelingen kunnen testen.' Het bijzondere aan organoÔden is, dat voor de individuele patiŽnt een model gemaakt kan worden dat precies klopt met de ziekte en de eventuele genetische variant. Zo kan de werkzaamheid van een medicijn per patiŽnt getest worden. Jitske geeft aan: 'Het uiteindelijke doel is, om een stap te zetten richting gepersonaliseerde behandeling en dus medicijnen op maat te kunnen geven.'

Hoe ver zijn jullie nu met de ontwikkeling van de mini-niertjes?
Jitske: 'In het afgelopen jaar hebben we de organoÔdenkweek opgezet in ons laboratorium. We kunnen nu prachtige mini-niertjes kweken (foto recht) op een reproduceerbare wijze. Daarnaast hebben we stappen gezet om het mini-niertje nog meer volwassen te maken en zijn we bezig met het opzetten van ziektemodellen, wat er veelbelovend uitziet.'

Tenslotte: Wat is jouw grootste wetenschappelijke ontdekking tot nu toe?
Jitske: 'Recent hebben we een factor X gevonden die ervoor zorgt dat de hoeveelheid bloedvaatjes in de mini-niertjes sterk toeneemt. Deze bloedvaatjes zijn nodig voor het goed functioneren van de mini-niertjes en voor de verdere ontwikkeling. Ik ga jullie nog niet vertellen om welke factor dit precies gaat, daar zullen jullie in de toekomst zeker van gaan horen.'

Gepubliceerd: maandag 18-03-2019 | Reacties (1)

Reageer op dit artikel

  • theys, rummen
    02-04-2019 23:19

    Is er al enig zicht op de tijdsperiode waarbinnen een nier ( voor transplant ) kan gekweekt worden ?

    met dank,

Gerelateerde artikelen

Recente artikelen

NierNieuws en zijn adverteerders maken soms gebruik van cookies. Klik hier voor meer informatie.
Ons Pricaystatement vindt u hier


NierNieuws en zijn adverteerders maken soms gebruik van cookies. Klik hier voor meer informatie.
Ons Pricaystatement vindt u hier