Kolff Prijs voor pomp die donororganen goed houdt

Door Shanty Sterke 

Het unieke pompsysteem van het Groningse bedrijf Organ Assist blaast organen van overleden donoren als het ware nieuw leven in, waardoor ze langer goed blijven. Daarmee stijgt het aantal organen dat voor transplantatie beschikbaar is. Arjan van der Plaats en Gerhard Rakhorst winnen dit jaar de Kolff Prijs voor al hun werk van de afgelopen jaren dat tot deze uitvinding geleid heeft. De prijs, genoemd naar de uitvinder van de kunstnier, wordt onregelmatig uitgereikt aan een persoon die baanbrekend onderzoek heeft verricht of een revolutionaire uitvinding heeft gedaan op het gebied van de gezondheidszorg.

Van der Plaats, technisch directeur en medeoprichter van Organ Assist, studeerde biomedische werktuigbouwkunde aan de Technische Universiteit Twente. Voor zijn afstudeeropdracht belandde hij in Groningen. Het beviel hem daar zo goed, dat hij na zijn studie is blijven hangen en als onderzoeker aan de slag ging aan een project om een apparaat te ontwikkelen waarmee een donorlever in goede conditie kan worden gehouden tijdens het transplantatieproces, een zogeheten leverperfusiepomp. Samen met een arts-onderzoeker heeft Van der Plaats hier vijf jaar lang aan gewerkt. Tegen de tijd dat hij aan het eind van het project zijn proefschrift verdedigde, was er een mooi prototype leverperfusiepomp, de eerste en enige in de wereld.

Maar na zijn promotie stopte ook het onderzoek. 'Eigenlijk wel zonde', vonden zijn toenmalige promotor Gerhard Rakhorst en hij. 'Een mooie uitvinding en er gebeurt verder niets mee. Laten we gewoon een bedrijf beginnen'. Met een startfinanciering van onder andere het ziekenhuis, de universiteit, de Stichting Technische Wetenschappen en lokale investeerders hebben ze Organ Assist op kunnen richten.

'Sinds de jaren zestig worden organen die voor transplantatie gebruikt kunnen worden bij de donor uitgenomen en zo snel mogelijk koud gemaakt en bewaard in een koelbox met ijs. Zo gaat het orgaan van de donor naar de ontvanger. Bij de ontvanger wordt het orgaan geÔmplanteerd. Als de bloedvaten aangesloten zijn, gaat er weer bloed doorheen stromen en dan gaat het orgaan functioneren', legt Van der Plaats uit. 'Voor levers, longen, nieren, hart, het is allemaal precies hetzelfde. Het nadeel is dat je eigenlijk niet precies weet wat de kwaliteit van het orgaan is gedurende de tijd dat dat buiten het lichaam is. Dus alleen heel goede organen worden gebruikt. Als een orgaan het goed deed in de donor, dan is de kans groot dat het orgaan het in de ontvanger ook goed gaat doen'.

Bij organen die wat minder van kwaliteit zijn kan eerder weefselschade ontstaan, waardoor ze onbruikbaar worden. 'Wij pompen de vloeistof waarmee je het orgaan bewaart en schoonspoelt, continu door het orgaan heen. We voegen ook zuurstof toe aan die vloeistof. Dan kun je zo'n orgaan beter bewaren'. Het lijkt zo simpel. Is er nou nooit eerder iemand op dat idee gekomen? 'Dat principe hebben wij niet zelf bedacht. Dat is in de jaren zestig ook al eens geprobeerd. Alleen met de technologie van toen hebben ze daar geen succes van kunnen maken. Tegenwoordig kun je met al die micro-elektronica en kleine pompsysteempjes zoveel meer dan vroeger en dat is natuurlijk de key van het succes geweest'.

Het effect van zo'n pompsysteem is tweeledig. Je kunt goede organen langer bewaren en je kunt ook slechtere organen bewaren terwijl je ze nog steeds goed kunt gebruiken. Want ze krijgen continu voedingsstoffen, en de afvalstoffen worden afgevoerd. Dus de conditie waarin het orgaan bewaard wordt is beter.

In de afgelopen tien jaar heeft het bedrijf al veel bereikt. Al is het niet altijd even makkelijk gegaan. Want de techniek is heel nieuw en in de medische wereld stapt men niet zo snel over naar iets nieuws. 'En heel terecht ook. Je hebt eerst voldoende en overtuigend bewijs nodig dat het pompsysteem beter is dan de koelbox. Dus dan zit je aan klinische studies vast. Het heeft vrij veel tijd en effort gekost om dat voor elkaar te krijgen. Dit heeft nogal een impact op het hele logistieke proces. Een nier in een koelboxje met ijs, kost ongeveer niets. Maar dat hele pompsysteem moet opgezet worden door iemand die daar verstand van heeft. Wij trainen daarom technici om de pomp te kunnen installeren en de chirurgen te instrueren hoe ze de nier erop moeten zetten. Dus het is nogal een verandering in je hele proces'.

Verspreid over het land zitten teams van technici die gebeld kunnen worden en met de pomp op pad gaan zodra er een donororgaan is. Ze halen de pomp bij de ontvanger weer op en maken hem dan klaar voor de volgende. Inmiddels is het koelboxje met ijs verleden tijd, althans in Nederland. Sinds een jaar of twee worden alle nieren die afkomstig zijn van overleden donoren gepompt.

De nieuwste ontwikkeling bij Organ Assist is de warme nierpomp. 'We hebben het nu steeds over koud pompen gehad en het bewaren van organen. Maar met een warme nierpomp kun je het bloed door de nier pompen voordat je gaat transplanteren. Alle nieren die maar beschikbaar kunnen komen zet je op de pomp'. Zo kun je voordat de nier eruit is gehaald bepalen of de kwaliteit van de nier goed is. 'Als de nier goed is, kun je hem alsnog transplanteren. En is de nier niet goed genoeg, dan kun je hem alsnog niet transplanteren. Daarmee vergroot je nog meer het aantal beschikbare organen. Wij zijn het enige bedrijf in de wereld dat zo'n pomp levert. Het mooie is dat dit wordt gedaan door een clubje van vijftien mensen in Groningen en daarmee zijn wij uniek in de hele wereld'.

Gepubliceerd: donderdag 04-10-2018 | Nog geen reacties

Reageer op dit artikel

    Gerelateerde artikelen

    Recente artikelen

    NierNieuws en zijn adverteerders maken soms gebruik van cookies. Klik hier voor meer informatie.
    Ons Pricaystatement vindt u hier


    NierNieuws en zijn adverteerders maken soms gebruik van cookies. Klik hier voor meer informatie.
    Ons Pricaystatement vindt u hier