'Viagra voorkomt eiwitverlies bij nierschade'

Door Merel Dercksen 

 

Nijmeegse onderzoekers ontrafelden een mechanisme voor het ontstaan van eiwitverlies bij nierschade ťn voor hoe dat voorkomen kan worden. Zo identificeerden ze ook een medicijn dat bij muizen in elk geval werkt: Viagra. Nu moet het nog bij mensen onderzocht worden. Dr. Tom Nijenhuis (Radboudumc Expertisecentrum voor Zeldzame Nierziekten) over de voordelen van zijn onderzoeksstrategie: 'Omdat Viagra al een geregistreerd geneesmiddel is - voor verhoogde bloeddruk in de longslagader en erectiestoornissen - kan het bij bewezen werking ook heel snel beschikbaar komen voor de patiŽnt. Daarnaast hopen we op basis van het onderliggende werkingsmechanisme, dat we nu kennen, nog andere middelen te identificeren die we als medicijn tegen nierfilterschade kunnen ontwikkelen.'

De nieren kunnen op verschillende manieren beschadigd raken. Bij sommige zeldzame nierziekten zijn de nierfilters primair aangetast. Maar dit kan ook gebeuren als een andere aandoening die nierschade geeft, langer bestaat. Denk bijvoorbeeld aan diabetes. Bij schade aan de nierfilters kunnen de nieren eiwitten en andere nuttige stoffen in de urine gaan lekken. Uiteindelijk kan schade aan de nierfilters leiden tot volledig verlies van de nierfunctie.

Zoom je verder in op de nierfilters, dan zie je dat de kleine bloedvaatjes waar die filters uit bestaan, zijn bekleed met een laag cellen die eruit zien als voetjes: de podocyten. Deze vormen een fijne zeef. Raken ze beschadigd, dan worden de gaten in deze zeef te groot en ontstaat de hiervoor genoemde lekkage. Schade aan podocyten is op dit moment niet te herstellen of te voorkomen. Dr. Tom Nijenhuis, nefroloog en onderzoeker in het Radboudumc, en zijn collega's onderzoeken op welke manier dit wel voor elkaar te krijgen is. Dat doen ze door op moleculair niveau te achterhalen hoe deze vorm van nierschade ontstaat. Nijenhuis: 'Wanneer je het mechanisme kent dat de schade veroorzaakt, kun je veel beter aangrijpingspunten voor een behandeling identificeren.'

'Het proberen te remmen van deze mechanismen met al beschikbare medicijnen is een van onze belangrijkste strategieŽn. Het voordeel hiervan is dat die middelen niet eerst verder ontwikkeld hoeven worden voordat ze uiteindelijk in de mens getest mogen worden, dat bijwerkingen al bekend zijn en daardoor de toelatingsprocedure hopelijk korter is dan bij nieuwe middelen. Uiteraard moet de werking bij de nieuwe indicatie, in dit geval nierschade, wel bewezen zijn.'

Uit het onderzoek van de groep van Nijenhuis blijkt dat als het calciumkanaal TRPC6 overactief is in de podocyten, dit leidt tot schade aan de nierfilters en tot eiwitlekkage. Dit calciumkanaal was al bekend uit andersoortige cellen dan die in de nieren: het speelt namelijk ook een rol in de vaatwand bij erectiestoornissen en het reguleren van de bloeddruk in onder andere de longvaten. En in die situaties is er ook een stof gevonden die TRPC6 remt en daarmee een erectie bevordert of de bloeddruk in de longvaten doet verlagen: sildenafil, beter bekend onder de handelsnaam Viagra. Hoewel het exacte werkingsmechanisme nog niet bekend was, was dit voldoende aanknopingspunt voor Nijenhuis en zijn collega's om het effect van Viagra in de podocyten en daarmee op nierschade te onderzoeken.

Uitgebreid laboratoriumonderzoek, eerst in podocyten op kweek en daarna in proefdieren, leidde tot een beter begrip van het werkingsmechanisme van sildenafil. De route waarlangs sildenafil de overactiviteit van TRPC6 remt, blijkt overlap te vertonen met de manier waarop bloedglucose verlagende middelen als pioglitazon eiwitverlies in de urine verminderen. De Nijmeegse onderzoekers behandelden ratten en muizen die nierschade hadden met pioglitazon of met sildenafil en zagen in beide gevallen dat de overactiviteit van de calciumkanalen afnam en dat de behandeling nierfilterschade en eiwitverlies voorkwam. De nierschade bij de ratten was ontstaan doordat ze een middel toegediend hadden gekregen dat de nierfilters beschadigt, een model voor primaire nierfilterschade. Bij de muizen was de schade het gevolg van te hoge bloedsuikerspiegels, zoals dat ook voorkomt bij diabetes in de mens.

Viagra remt in elk geval bij proefdieren schade aan de nierfilters en voorkomt dat er eiwitverlies ontstaat, waarbij het dus niet lijkt uit te maken wat precies de oorzaak van de schade was. Een volgende stap is nu te onderzoeken, of het ook effect heeft bij mensen met schade aan de nierfilters. Nijenhuis: 'onze resultaten tot nu toe zijn in elk geval erg bemoedigend. In vervolgonderzoek zullen we moeten onderzoeken of Viagra ook reeds bestaande nierschade kan repareren en, meest belangrijk, aantonen dat het ook een effectief middel is bij patiŽnten met zeldzame primaire nierfilterschade en schade bijvoorbeeld als gevolg van diabetes of hoge bloeddruk. Daarnaast hoop ik dat het blootleggen van schadeveroorzakende mechanismen, maar ook de wijze waarop de podocyten en het nierfilter beschermd worden tegen schade, uiteindelijk leidt tot de identificatie van meer middelen die we zouden kunnen inzetten bij de patiŽnt met chronische nier(filter)schade.'

Gepubliceerd: dinsdag 20-12-2016
Bron: Journal of the American Society of Nephrology | Reacties (2)

Reageer op dit artikel

  • Eric Brouwer, SCHIEDAM
    13-09-2020 22:55

    ik heb fsgs dat snel na transplantatie al toesloeg op mijn donornier. Inmiddels wordt ik 1x p w. Behandeld met plasmaferese. Eiwit/creat ratio schommelt rond de 1 zou sildenafil kunnen helpen verdere schade aan de nier te beperken?

    Mvg
    Eric Brouwer

  • Martin tonkes , Gouda
    15-03-2018 21:06

    Ik heb cystenieren weet dit vanaf mijn 37e, nierfunctie nu op 32% ook bij mij lekken de eiwitten door naar in urine, is dit ook voor mij om te gebruiken zodat de schade aan mijn nieren wat minder hard

Gerelateerde artikelen

Recente artikelen

NierNieuws en zijn adverteerders maken soms gebruik van cookies. Klik hier voor meer informatie.
Ons Pricaystatement vindt u hier


NierNieuws en zijn adverteerders maken soms gebruik van cookies. Klik hier voor meer informatie.
Ons Pricaystatement vindt u hier