Mail: redactie@niernieuws.nl | 030 - 288 9994 | NL16 TRIO 0197 707866



Reageer | Verstuur | Druk af   

'Zelfmanagement begint bij jezelf'

Door Merel Dercksen 

Hilde Hardeman

'Zelfmanagement begint bij jezelf. En daarmee bedoel ik: de zorgprofessional.' Aan het woord is Hilde Hardeman, opleider bij Dianet. Hardeman houdt zich niet bezig met het opleiden van dialysepatiënten, maar van haar collega-verpleegkundigen. Want in de praktijk blijkt 'de patiënt meer zelf laten doen' niet vanzelf te gaan.

Het is inmiddels geen hype meer, maar heeft zich ook nog geen vaste plek verworven in de zorg. Want: wat is zelfmanagement nou eigenlijk? En: hoe krijg ik een patiënt zo ver dat hij zijn zorg meer in eigen hand neemt? Wil hij dat wel? En wil ik, als zorgverlener, dat wel? 'Vanuit de overheid en verzekeraars wordt zelfmanagement gestimuleerd. Iedereen is het erover eens dat je er iets mee moet.' Maar over de invulling bestaan nog veel vragen. En er is veel scepsis. Het zou gaan om een verkapte bezuiniging; meer tijd kosten dan het oplevert. Bovendien zijn de financiële voordelen niet bewezen.

Dat laatste klopt, volgens Hardeman. En dat het mooi zou zijn als de nieuwe manier van zorgverlenen minder kost, spreekt niemand tegen. Want met de groeiende groep ouderen en chronisch zieken moet er iets gebeuren om de zorg betaalbaar te houden. Maar het is ook bekend, dat patiënten die het gevoel hebben dat ze invloed kunnen uitoefenen op hun zorg, zich beter voelen. En dat is een reden om zelfmanagement binnen de dialyse verder te ontwikkelen, tegen alle kritische geluiden in.

Dianet staat bekend als een dialyseorganisatie waar patiënten vanouds veel zelf doen: de focus ligt al 45 jaar op thuisdialyse, het grote voorbeeld van zelfmanagement, en het nachtelijke thuishemodialyseprogramma Nocturne is al meer dan 10 jaar oud. Het stamt uit de tijd dat bijna iedereen dat levensgevaarlijk vond en de pioniers voor gek werden verklaard. Het al heel wat vinden als een patiënt die het koud heeft zelf een deken pakt, wat in sommige centra als voorbeeld van zelfmanagement geldt, is bij Dianet dan ook niet aan de orde. 'Maar onze eigen visie, wat verstaan we nu eigenlijk onder zelfmanagement, is nog niet rond. Een kerngroep is begonnen met het heel bewust laten reflecteren van de stuurgroepleden op hun eigen ideeën over zelfmanagement. Door op individueel niveau hiernaar te kijken breng je een verandering in denken en gedrag teweeg. Het fundament voor een succesvolle implementatie! De eerste interventies zijn positief.'

Verschillen per centrum
Dat de eigen visie nog niet rond is, is volgens Hardeman geen belemmering om binnen Dianet, maar ook daarbuiten, vast te beginnen met het opleiden van zorgverleners. 'Wat zelfmanagement is, verschilt per centrum en hangt onder andere af van de patiënten die daar behandeld worden. Daarom kennen onze trainingen ook geen vaststaand einddoel. We werken op basis van vragen vanuit de groep deelnemers. Alleen de technieken om te bepalen wat binnen een centrum de gewenste mate en vorm van zelfmanagement is, en hoe je dat kunt bereiken, zijn vaste gegevens.'

Tijdens een symposium dat Dianet in het najaar van 2013 organiseerde, bleek dat 90% van de 180 deelnemers wel ideeën had over zelfmanagement in het eigen centrum, of daar zelfs al een begin mee had gemaakt. Maar in bijna geen van de vertegenwoordigde dialysecentra was er al zelfmanagementbeleid geïmplementeerd. Er is veel interesse, concludeert Hilde Hardeman op basis van de belangstelling voor het symposium, maar blijkbaar zijn er te veel drempels om echt door te zetten.

Gedragsverandering verpleegkundigen
De grootste drempel ziet zij in de benodigde gedragsverandering bij verpleegkundigen. Die moeten de stap maken van 'verzorgend zorgen' naar 'coachend zorgen'. Vandaar haar uitspraak: 'zelfmanagement begint bij jezelf'. Het vraagt veel van een zorgverlener, merkt ze in de praktijk. 'Je kunt wel als beleid doorvoeren dat patiënten zich zoveel mogelijk zelf moeten aanprikken, maar als een verpleegkundige daar niet achter staat, krijgt hij een patiënt nooit zo ver dat die dat gaat doen. En als je je niet aanpast aan het niveau van je patiënt, hoef je niet aan zelfmanagement te beginnen.' Dit vraagt om bewustwording van het eigen gedrag, een belangrijk onderdeel van de training van Dianet.

Kwetsbaar durven opstellen
'Met de juiste voorlichting kun je veel meer uit een patiënt halen dan je denkt. Maar als je iemand verkeerd benadert, zal hij afhaken.' Dat brengt haar op het onderdeel transculturele communicatie. 'Bij alle moeilijk bereikbare groepen is het van belang dat je probeert verbinding aan te gaan, en daar hoort bij dat je je kwetsbaar opstelt. Dat zijn wij als Westerse zorgverleners niet gewend. Op ons symposium draaide een spreker het zelfs om: het is niet zo dat wij de patiënt niet kunnen bereiken, de patiënt kan ons niet bereiken omdat we in het Westen vanuit een superioriteitsgevoel handelen. Elke cultuur heeft zijn eigen waardensysteem. In plaats van uit te gaan van gelijkwaardigheid van verschillende culturen, hebben we van deze spreker geleerd uit te gaan van het gelijke recht van alle culturen om erkend te worden. Dit alles maakt het noodzakelijk je niet af te vragen 'wat is er anders aan de ander?', maar: 'wat is er anders aan mij?'.'

Hogeschool voor de nieuwe zorgverlener
Omgaan met patiënten uit andere culturen en met lage gezondheidsvaardigheden én hen tot zelfmanagement stimuleren, is de hogeschool van het nieuwe zorgverlenen. Maar ook op andere gebieden, ook de praktische, valt er nog veel te leren. 'Neem het telehealthproject waarbij patiënten die met peritoneale dialyse behandeld worden, een iPad mee naar huis krijgen. Natuurlijk moet de patiënt leren hoe dat ding werkt, maar de verpleegkundige moet er ook goed mee omgaan! Daarbij speelt bijvoorbeeld het aspect privacy: ga je met de iPad ergens zitten waar iedereen mee kan kijken, of zonder je je af? Dit zijn nieuwe aspecten waar je goed over moet nadenken.'

'Het iPadproject blijkt overigens een goed voorbeeld van onbekend maakt onbemind: lang niet alle zorgverleners zijn meteen enthousiast, maar patiënten hoeven minder naar het ziekenhuis te komen en de toevoeging van beeld blijkt een grote meerwaarde ten opzichte van telefonisch contact te hebben. Daarnaast bevordert het de zelfredzaamheid van een patiënt in het algemeen, omdat er iets van hem gevraagd wordt.'

Grenzen van zelfmanagement
Als laatste maar niet onbelangrijke aspect speelt de vraag waar de grenzen van zelfmanagement liggen. Wat doe je als verpleegkundige wanneer een patiënt iets wil wat jou geen goed idee lijkt? Ondersteun je hem dan nog steeds bij het voeren van de regie over zijn eigen leven, of val je terug op je oude manier van doen en verbied je het? 'Dat spanningsveld blijft onderwerp van gesprek en komt ook zeker aan de orde tijdens onze trainingen. Hoe ver ga je? Dat verschilt per centrum. Zelfmanagement is geen kant-en-klaar recept.'

sterren Gepubliceerd: dinsdag 25-03-2014 | Nog geen reacties




De maatschappelijk werker is er voor iedereen

In de eerste gesprekken die medisch maatschappelijk werker Laura Haasdijk met patiŽnten voert vragen mensen zich af waarom ze naar de maatschappelijk werker moeten. Het voelt alsof er iets met ze aan de hand is. Terwijl het maatschappelijk werk tot het standaard aanbod hoort bij een nierziekte, net zoals de diŽtiste, verpleegkundige en de dokter. Onlangs hebben de maatschappelijk werkers die werkzaam zijn in de nefrologie hun visie op wat zij doen en hoe ze willen werken vastgelegd in de zogeheten kwaliteitsstandaarden. Deze zijn voor iedereen gratis te downloaden.

'Het kost altijd eventjes, misschien wel een paar gesprekjes, voordat mensen gaan ervaren wat maatschappelijk werk kan betekenen. Je hebt heel vaak een klein stukje weerstand te overwinnen,' vertelt Haasdijk. Zij werkt in het HagaZiekenhuis in Den Haag en is voorzitter van de Vereniging Maatschappelijk Werk Nefrologie. Haar werk is eigenlijk tweeledig, zo legt ze dat aan patiŽnten uit. Een nierziekte heeft heel veel invloed op je gewone leven. Een maatschappelijk werker kan je op weg helpen met praktische dingen, en ook psychosociale ondersteuning bieden.

Lees meer »

De regie over je leven krijgen kan je leren »

De regie over je leven met een chronische ziekte krijgen, dat kan je leren. Zelfmanagement is het toverwoord.

Lees meer »

Andreas Vesalius en zijn fascinatie voor de nier »

In de 16e eeuw was de medische wetenschap nog steeds gebaseerd op de wijsheid van de klassieke oudheid. Wetenschappers uit dit verre verleden bepaalden nog altijd hoe er over het menselijk lichaam werd gedacht. Ruim 2000 jaar lang waren de bevindingen van Aristoteles over de medische wetenschap onbetwist. Hoewel Aristoteles en later zijn volgeling Galenus (Grieks/Romeins arts 129-199 n.Chr.

Lees meer »







NierNieuws en zijn adverteerders maken soms gebruik van cookies. Klik hier voor meer informatie.
Ons Pricaystatement vindt u hier