Mail: redactie@niernieuws.nl | 030 - 288 9994 | NL16 TRIO 0197 707866



Reageer | Verstuur | Druk af   

Kruisproef voor terugkeer FSGS na transplantatie

Door Merel Dercksen 

Hoe kun je als onderzoeker een nieuw jaar beter beginnen dan met de wetenschap dat een subsidieaanvraag die je hebt ingediend, gehonoreerd is en dat je dus serieuze stappen in je werk kunt zetten? Dr. Rutger Maas, nefroloog in het Radboudumc in Nijmegen, kan zijn eerdere onderzoeken naar nefrotisch syndroom vanuit een vernieuwende invalshoek voortzetten.

Maas is gespecialiseerd in ziekten van de glomeruli, de feitelijke nierfilters. Als hier iets mis gaat, kunnen de nieren eiwitten gaan lekken waardoor het nefrotisch syndroom ontstaat. Er zijn verschillende aandoeningen die allemaal dit ziektebeeld opleveren. In sommige gevallen is vrij veel bekend over de oorzaak. Maar bij focale segmentale glomerulosclerose (FSGS) is dat net weer niet het geval.

Onderzoek in Parijs
Vorig jaar heeft de FortaFoundation uit Nijmegen een grote benefietavond voor nefrotisch syndroom georganiseerd. Met de opbrengsten kon Rutger Maas een jaar lang werken bij een onderzoeksgroep in Parijs, die een eiwit heeft geÔdentificeerd dat mogelijk een rol speelt bij het ontstaan van FSGS. Daar heeft hij ideeŽn opgedaan die tot nieuw inzicht hebben geleid.

'We denken al een tijd dat er bij deze patiŽnten een 'factor' in het bloed circuleert, die maakt dat ze de ziekte krijgen. Dat heeft er onder andere mee te maken dat FSGS terug kan komen na transplantatie, in de nier die eerder van een gezonde donor was. Als dat gebeurt is het snel, meestal binnen een week na de transplantatie en soms zelfs direct. We kunnen alleen niet voorspellen bij wie het mis gaat.'

'Vorig jaar heb ik op celniveau onderzoek gedaan. Dat heeft me niet alleen praktische laboratoriumervaring opgeleverd, maar ook meer kennis over het effect van bloedplasma van patiŽnten op opgekweekte niercellen. Het viel me op dat er de ene keer wel een effect was en de andere keer niet, terwijl er in alle gevallen sprake was van een patiŽnt met FSGS.'

Verschillen per patiŽnt
'Dat is ook wat we in de kliniek zien: bij de ene patiŽnt komt de ziekte wel terug, bij de andere niet. Daarbij is het zelfs zo dat er patiŽnten zijn die twee keer getransplanteerd worden, waarbij de ziekte de ene keer wel terug komt en de andere keer niet. Die wetenschap, in combinatie met de ervaringen die ik in het lab heb opgedaan, maakt dat ik vermoed dat er niet alleen een factor in het bloed van de patiŽnt een rol speelt, maar dat het ligt aan de combinatie van donor en ontvanger. Misschien zijn sommige donornieren gevoelig voor de factor van bepaalde patiŽnten.'

'Een patiŽnt die een terugval van de ziekte na transplantatie krijgt, moet een belastende behandeling ondergaan. En de helft van deze patiŽnten is de nier na vijf jaar kwijt, dat is zwaar voor de patiŽnt en zonde in het licht van de schaarste aan donornieren. Het zou dus heel waardevol zijn als we kunnen voorspellen of donor en patiŽnt in dit opzicht een goede match zijn.'

Subsidie voor onderzoek terugkeer ziekte
ZonMW heeft Rutger Maas een Off Road subsidie toegekend, voor een project waarin hij een voorspellende test wil ontwikkelen voor de terugkeer van FSGS na transplantatie. De onderliggende hypothese is dat dit ontstaat door interactie van de donor en de patiŽnt. Eigenlijk wordt het een soort kruisproef. Binnen Off Road financiert ZonMW experimentele onderzoeken die uitgaan van verrassende ideeŽn buiten de gebaande paden, met de verwachting dat een aantal daarvan tot baanbrekende ontdekkingen zullen leiden. Uit 70 aanvragen zijn in 2018 vijftien toekenningen gevolgd. 'Het is heel bijzonder om zo'n beurs te krijgen. Het maakt duidelijk dat de investeringen van de afgelopen jaren me goede ideeŽn hebben opgeleverd en biedt perspectief voor een vervolg daarop.'

De opbrengsten van de benefietavond die de FortaFoundation heeft georganiseerd, hebben het mogelijk gemaakt tot de inzichten te komen die ik nu met steun van ZonMW verder kan uitwerken

De test zal bestaan uit een labonderzoek waarin bloedplasma van een patiŽnt in aanraking wordt gebracht met podocyten van de donor. Dat is het celtype in de nier dat aangedaan raakt bij FSGS. Om na te gaan of de test werkt, zal Maas gebruikmaken van materiaal van bestaande koppels van patiŽnten en levende donoren, van wie bekend is of de ziekte na transplantatie ook optrad in de donornier. Als de hypothese klopt, en de test werkt, zal er bij paren bij wie dat in het echt het geval was, ook in het lab een effect op de niercellen te zien zijn. Bloed van een patiŽnt bij wie de ziekte niet terug is gekomen, zou geen effect moeten hebben op de niercellen van zijn of haar donor.

Donor maximaal ontzien
'Je kunt alleen niet makkelijk aan nierweefsel komen: we gaan niet zomaar een biopt afnemen. En als je dat, in de toekomst, tijdens de transplantatie zou doen als de nier toch buiten het lichaam is, ben je te laat om het als voorspellende test te gebruiken. Maar tegenwoordig kun je podocyten opkweken uit bloedplasma. Je hebt dan alleen wat bloed nodig en kunt de donor maximaal ontzien. En dat is precies wat we gaan doen: uit het bloed van de donor nieuwe stamcellen maken, en die zich volgens een bestaand protocol laten specialiseren tot podocyten. De cellen hebben dan nog steeds het genetisch materiaal van de donor en daarmee heb je een gepersonaliseerde test.'

Binnen de huidige subsidie zal Maas met vijf koppels van bekende donoren en ontvangers gaan werken om de test te ontwikkelen en te valideren. 'Dat is een beperkt aantal, maar het moet binnen het budget passen. Per donor kost het ongeveer drieduizend euro en een aantal maanden om de benodigde cellen te genereren.'

Als alles volgens verwachting loopt, zou er uiteindelijk uit de test moeten komen dat er een effect te zien is van het bloed van de drie patiŽnten bij wie de ziekte is teruggekeerd, op de niercellen die zijn opgekweekt uit het bloed van hun donor. Bij de twee patiŽnten die geen terugval hebben gehad, zou dat effect er niet moeten zijn. 'Wat ik ook nog wil gaan doen, is podocyten op laten kweken uit het bloed van de patiŽnten, en die vervolgens in contact brengen met hun eigen bloedplasma. Want als mijn hypothese klopt, zouden de niercellen van de patiŽnten ook gevoelig moeten zijn voor de onbekende factor in hun eigen bloed.'

De huidige subsidie is voor anderhalf jaar onderzoek doen. Als de uitkomsten van de nieuwe test gelijk zijn aan de effecten die in de praktijk bij de transplantaties gezien zijn, kan de test in de toekomst hopelijk gebruikt worden om te voorspellen of FSGS terugkeert na transplantatie met een nier van een specifieke donor.

sterren Gepubliceerd: donderdag 10-01-2019 | Reacties (2)

Reacties

Reageer op dit artikel

  • Monique , Rotterdam
    12-01-2019 09:31

    Ik hoop zo dat er een toekomst is voor FSGS
    Ik heb 20 november 2018 een nier afgestaan aan me dochter 19 jaar oud.
    En nu kregen we gisteren te horen dat de ziekte terug is.

  • Janneke Bresser, Eindhoven
    11-01-2019 09:48

    Zo trots op Ďmijní dokter. Nu duimen dat de factor gevonden wordt en dat wij fsgs patiŽnten succesvol getransplanteerd kunnen worden🙏🏼




Een ijskoude

‘Ik heb Katinka gesproken op de Wetenschapsdag. Weet jij dat ze haar postmortale nier al 40 jaar heeft? Ik wist niet wat ik hoorde! Heerlijk om met lotgenoten te praten. Daar put ik altijd hoop uit, uit zulke verhalen.’ Mijn man knikt. ‘Ze vertelde dat ze naar een huidcentrum in Amsterdam gaat en dat ze daar heel tevreden over is. Doordat ze al zolang immunosuppressiva slikt, heeft ze onregelmatigheden op haar huid gekregen, die daar worden behandeld. Ik zou daar ook weleens naartoe willen. Ik krijg ook plekjes die er eerst niet waren. Wat denk jij?’ ‘Ik zou gaan’ zegt mijn wederhelft. ‘Iedere getransplanteerde gaat toch één keer per jaar naar een dermatoloog?’

Lees meer »

Maria ter Welle prijs 2019 naar twee winnaars »

Trijntje Kok-Steenbergen (diëtist uit het UMC Groningen) en Magda van Loon (verpleegkundig specialist in het Maastricht UMC+) zijn de winnaars van de Maria ter Welle Prijs 2019. Zij ontvangen deze prijs voor hun jarenlange en intensieve inzet in de nierzorg. De prijs is een initiatief van de Nierstichting in samenwerking met de Willem Kolff Stichting met als doel verpleegkundigen, maatschappelijk werkers en diëtisten werkzaam in de nierzorg te eren. Er waren twaalf genomineerden.

Lees meer »

Vrij goede resultaten donatie na hartstilstand buiten ziekenhuis  »

Om het aantal beschikbare donornieren te vergroten, staan sommige landen transplantatie van donornieren na 'onverwachte circulatiestilstand' toe. Transplantatie is in zo'n geval complexer dan anders, en wordt daarom niet overal toegepast, maar bijvoorbeeld wel in Spanje en Nederland. Uit recent Spaans onderzoek blijkt dat het gebruik van donornieren na een onverwachte circulatiestilstand acceptabele resultaten oplevert.

Lees meer »







NierNieuws en zijn adverteerders maken soms gebruik van cookies. Klik hier voor meer informatie.
Ons Pricaystatement vindt u hier