Mail: redactie@niernieuws.nl | 030 - 288 9994 | NL16 TRIO 0197 707866



Reageer | Verstuur | Druk af   

De Nierstichting en de bouwfraude, of hoe naïviteit je problematisch in het nieuws kan brengen

Door Merel Dercksen 

Nieuwsanalyse

'Nierstichting in fraude verzeild', 'Nierstichting financierde omstreden KPMG-kantoor'. De krantenkoppen liegen er niet om. De Nierstichting zelf verspreidt onmiddellijk een persbericht waarin ze zich van alle aantijgingen distantieert. Maar klopt dat wel, en hoe vallen die berichten dan met elkaar te rijmen?

Met de gegevens die nu openbaar zijn, lijkt het erop dat de Nierstichting wel degelijk betrokken is geraakt bij onfrisse zaken, maar hier desalniettemin geen schuld aan heeft. Kan dat? Ja, maar dan moet er wel op een aantal momenten en bij meerdere mensen sprake zijn geweest van behoorlijke naïviteit.

Belastingvermijding
In de berichtgeving is sprake van ingewikkelde constructies met meerdere bv's en stichtingen. In de wereld van het grote geld is dit niet bepaald ongebruikelijk. Op die manier valt binnen de wet een belastingvermindering te creëren, doordat bepaalde winstuitkeringen vrijgesteld zijn van belasting, of doordat er (met opzet geleden) verliezen van de ene bv verrekend kunnen worden met winst van de andere bv. En als je fraude wilt plegen heb je ook meer kans op succes wanneer je zoveel bedrijfjes optuigt dat ook de belastingdienst door de bomen het bos niet meer ziet, dan wanneer je het allemaal helder en overzichtelijk houdt.

Een vak apart
Het is een vak apart om al deze structuren te bedenken en als leek is er vrijwel altijd lastig wijs uit te worden. Wat is er gebeurd bij de Nierstichting en haar voorganger? De voorganger waar het hier over gaat is de Vereniging Vrienden van de Nierstichting. Dat was een organisatie die geld inzamelde voor de Nierstichting. De vereniging leende in 2005 18.000 euro van een privé-bv van een ondernemer, en heeft dat geld vervolgens gestort in een andere bv, waar diezelfde ondernemer directeur van was. Dat bedrag was destijds het minimumbedrag om een bv op te richten en omdat er verder geen geld in de bv werd gestopt, was de Vereniging Vrienden daarmee eigenaar van alle aandelen geworden.

Oren naar een mooie schenking
De Vrienden hadden dus alle aandelen in een bv, ter waarde van 18.000 euro, en ze hadden een schuld ter grootte van hetzelfde bedrag. Waarom heeft de vastgoedondernemer niet gewoon zélf die 18.000 euro direct in de nieuwe bv gestopt? Dat kun je op verschillende manieren verklaren. Het verhaal zoals dat nu voorligt stelt, dat de man, met de winst die behaald zou worden bij de bouw van het KPMG-kantoor, vanuit de nieuwe bv een gift wilde doen aan de Vereniging Vrienden*. Op het moment dat de Vrienden eigenaar zijn van de aandelen, is er feitelijk geen sprake van een gift maar van een winstuitdeling. Maar je zou een goedgelovig bestuur bijvoorbeeld kunnen doen geloven dat deze constructie meer zekerheid biedt dat het geld ook komt. En je kunt je voorstellen dat een vereniging die als doel heeft geld in te zamelen voor het goede doel, daar wel oren naar heeft.

Zeggenschap over de onderneming
Maar als je alle aandelen hebt, heb je toch ook zeggenschap over een bedrijf? En wat moet de Vereniging Vrienden van de Nierstichting met zeggenschap over een bouwbedrijf? Dat is opgelost door een constructie met een 'stichting administratiekantoor'. Dat is een constructie die in veel landen niet bestaat, maar in Nederland bij wet geregeld is. Het komt erop neer dat de zeggenschap, via de aandelen, in een stichting zit, waarbij het bedrijf dat de aandelen uitgeeft meestal bepaalt wie er in het bestuur van de stichting zitten.

De partij die geld in de onderneming steekt krijgt alleen certificaten van de aandelen. Die geven wel recht op een deel van de winst, maar een houder van een certificaat heeft niets te zeggen over het bedrijf waar de aandelen van zijn. Dat kan gunstig zijn: in dit geval betekent het dat de vastgoedondernemer de zeggenschap niet uit handen hoeft te geven, en de Vrienden hoeven geen beslissingen te nemen over zaken waar ze niets van af weten. Het is een constructie die de Nierstichting nu ook gebruikt bij het ontwikkelen van de nieuwe ('draagbare') kunstnier. Zo kan ze geld binnenhalen om de ontwikkeling te financieren, zonder de zeggenschap uit handen te hoeven geven.

Naïviteit en (schijn)constructies
De andere uitleg is die van de vele (schijn)constructies, 'legale' belastingontduiking en witwasconstructies. De constructie an sich is legaal, maar kan onderdeel zijn van een groter netwerk waar dingen gebeuren die in elk geval ethisch gezien niet door de beugel kunnen. Het toenmalige bestuur van de Vrienden heeft blijkbaar geloofd in het eerste verhaal, maar er hadden toch alarmbellen moeten gaan rinkelen. Zelfs in een tijd dat de bouw bij het grote publiek, minder dan nu, bekend stond als frauderende bedrijfstak. En zeker als je penningmeester, Roderick Reetraa, in zijn werkzame leven fiscalist is bij KPMG, zoals onder andere NRC schrijft.

Laten we het erop houden dat er sprake was van naïviteit. Maar ook dan heeft tenminste één persoon te kwader trouw gehandeld. Want de lening en de aandelen zijn niet in de jaarrekening van de Vereniging Vrienden verwerkt. En dat had toch echt gemoeten. Ook is er blijkbaar nooit gesproken over deze actie met de Nierstichting, terwijl het wel om veel geld ging. 

Nierstichting wist van niets maar vroeg ook niets
In 2009 is de Vereniging Vrienden opgegaan in de Nierstichting. De Nierstichting zegt toen, en ook later, niets van de hele constructie te hebben geweten. Dat is mogelijk: als het bestuur van de Vrienden hier nooit over gesproken heeft, alles steeds buiten de jaarrekening gehouden is, de accountant er niet van op de hoogte gesteld is en er geen contracten of andere stukken in het archief zitten die hierover iets vastleggen, kom je er niet zomaar achter. Als er op deze manier geen enkele aanwijzing was dat er iets aan de hand was, valt het de Nierstichting niet kwalijk te nemen dat ze van niets wist. Was alles inderdaad zo goed verborgen?

In 2010 krijgt de Nierstichting een gift ter grootte van 71.000 euro van het bouwbedrijf. Dat is niet niks: in de jaarrekening staat het bedrag vermeld als sponsoring, en de totale sponsorinkomsten in dat jaar bedroegen 110.000 euro. Zoals gezegd is een donatie aan aandeelhouders een winstuitdeling en geen gift, belastingtechnisch gezien toch iets anders. Maar omdat de Nierstichting niet wist dat ze aandelen had, is het niet verwonderlijk dat dit als sponsorbijdrage verantwoord is. Je vraagt je wel af hoe dat gaat: 'Goh, dat is aardig van jullie.' 'Ja, leek ons wel leuk om dat cadeau te doen.' Niet erg waarschijnlijk bij een dergelijk bedrag. Heeft nou niemand bij de Nierstichting zich afgevraagd waar dat geld ineens vandaan kwam?

Bouwfraudeonderzoek raakt Nierstichting niet
Toen de belastingdienst bezig was met een grootschalig onderzoek naar de bouwfraude, ontdekte ze dat de Nierstichting eigenaar was van de (certificaten) van aandelen van een van de betrokken bouwbedrijven. Dat was het moment dat de Nierstichting er zelf ook achter kwam. Vanaf dat moment (2012) heeft de Nierstichting de aandelen en de lening opgenomen in de jaarrekening. Je zou zeggen: terugverkopen die aandelen, en met de opbrengst de lening aflossen. Ben je daar ook weer van af. Dat gaat alleen niet, omdat het bouwbedrijf waar het om gaat, onderzocht wordt door de belastingdienst en daarom handel in de aandelen niet is toegestaan.

De Nierstichting is zelf geen onderwerp van onderzoek door de belastingdienst. Dat is terecht, want zoals het er nu uitziet heeft de Nierstichting zelf geen fraude gepleegd. Maar het toenmalige bestuur van de Vrienden heeft wel iets gedaan wat niet slim was én iets wat niet mocht. Het heeft ofwel bewust de hele transactie niet in de jaarrekening opgenomen en geen contracten netjes vindbaar gearchiveerd, ofwel heeft zich een rad voor ogen laten draaien en zich ervan laten overtuigen dat dat allemaal niet nodig was. Óf de penningmeester heeft op eigen houtje gehandeld, wat volgens de statuten waarschijnlijk niet was toegestaan.

Imagoschade
De aandelen kan de Nierstichting waarschijnlijk niet meer voor 18.000 euro verkopen: de verwachte opbrengst (volgens de laatste jaarrekening, 2014) is nu € 8.600. Daar staat tegenover dat de hele lening is kwijtgescholden, wat voor de betreffende bv geen schadepost van 18.000 euro betekent, omdat het een belastingvoordeel oplevert. Nog een financieel voordeeltje voor beide partijen dus. Maar de imagoschade kan groot zijn, en dat in een tijd dat de opdringerigheid en promotionele manier van berichtgeving van goede doelen als de Nierstichting steeds meer mensen begint te irriteren. Het is de vraag of dat extra geld daar tegenop weegt.

Uit de hele geschiedenis valt wel een les te trekken: laat je niet in met constructies die je niet begrijpt.

Nawoord redactie: de Nierstichting wil niet ingaan op de vragen die wij dit weekend stelden over de gang van zaken bij de fusie met de Vereniging Vrienden, en over de gift van 71.000 euro. Daarnaast zullen donateurs zich zeker nog andere vragen stellen: heeft hier iemand persoonlijk voordeel bij gehad? Zijn er nog andere gevolgen geweest voor het budget, voor de donateurs en voor de gefinancierde projecten? En hoe kunnen we er zeker van zijn dat er niet weer zoiets gebeurt? Uiteraard verwachten wij ook volledige helderheid over de hele kwestie en te nemen voorzorgsmaatregelen.


*) De Nierstichting stelt in een mail die wij hebben kunnen inzien, dat het de bedoeling van de vastgoedonderneming was om een gift te doen ter grootte van 1% van de nettowinst. Hiertoe zouden de aandelen na afronding van het project van de Vrienden worden teruggekocht voor een bedrag dat 1% van de winst bedroeg. Als dit meer was dan de lening van 18.000 euro + rente, zouden de Vrienden de oorspronkelijke lening terug betalen. Was de winst lager uitgevallen, dan niet. Geen risico dus, stelt de Nierstichting. Maar als je 1% van de winst krijgt in ruil voor het terugleveren van de aandelen, en je moet daarvan nog 18.000 euro + rente terugbetalen, dan kun je nooit 1% van de winst als gift overhouden.

sterren Gepubliceerd: maandag 31-08-2015 | Reacties (1)

Reacties

Reageer op dit artikel

  • Redactie, Utrecht
    12-10-2015 23:33

    De Nierstichting meldde eind augustus dat zij snel met een 'aanvullend statement' zou komen. Desgevraagd heeft de organisatie nu 'geen nieuwe feiten te melden'.




Wie wil er nou een nierpatiënt 'cadeau'?

Redactioneel

Nierpatiënt Wim Altena is door de Patiëntenfederatie Nederland (voorheen NPCF) 'cadeau' gedaan aan PvdA-tweedekamerlid Henk Nijboer. Ook zes andere politici kregen een, chronisch zieke, patiënt cadeau. Een aardig idee, zou je zo zeggen en, eerlijk is eerlijk, het genereert wel weer de nodige publiciteit. Maar gaat het ook iets uitmaken? 

De Patiëntenfederatie Nederland is de koepelorganisatie van patiëntenorganisaties. Deze koepel is niet zoals je zou verwachten een zelfstandig door de leden betaald orgaan, maar in feite onderdeel van het ministerie van VWS. Demissionair minister Schippers (VVD) van VWS bestuurt zoals bekend, vooral de kosten in de zorg met ijzeren hand. Ze doet dat op een manier die heel veel, vooral linkse, partijen niet erg aanspreekt en ook bij veel zorgverleners en patiënten niet zo in de smaak valt. 

Lees meer »

ADR: zachte feiten en harde meningen »

Redactioneel Voor- en tegenstanders van een geen-bezwaarsysteem voor orgaandonatie bevechten elkaar te vuur en te zwaard. We ontvangen letterlijk dagelijks e-mails van voor- en tegenstanders die allemaal even overtuigd zijn van hun enige gelijk. De vrijwel fifty-fifty uitslag van de stemming in de Tweede Kamer over het wetsontwerp van Pia Dijkstra (D66) voor invoering van een ADR-systeem maakt de scheiding der geesten duidelijk zichtbaar.

Lees meer »

Wie het weet mag het zeggen »

Redactioneel Natuurlijk wil het niet zoveel zeggen, al die NEE-registreerders tijdens de afgelopen Donorweek. Maar het is wel een signaal. Jezelf voorhouden dat uit onderzoeken is gebleken dat 62 procent van de Nederlanders voor orgaandonatie en 'dus ook 38% tegen' is, betekent vertrouwen op resultaten uit het verleden. En die geven zoals we weten geen enkele garantie voor de toekomst.

Lees meer »







NierNieuws en zijn adverteerders maken soms gebruik van cookies. Klik hier voor meer informatie.
Ons Pricaystatement vindt u hier