Mail: redactie@niernieuws.nl | 030 - 288 9994 | NL16 TRIO 0197 707866



Reageer | Verstuur | Druk af   

Sterk boek over samenwerking in de spreekkamer

Door Mieneke Muntendam 

Echtgenoot weer aan de dialyse na mislukte transplantatie, voltijds stewardess, bezig met doctoraalscriptie’, las mijn Leidse huisarts in mijn dossier. Mijn knetterende hoofdpijn en darmklachten moesten dus wel door stress komen. En dus moest ik meer bewegen, meer frisse lucht en vooral op tijd naar bed. Hadden we indertijd ‘Dansen met de dokter’ maar kunnen lezen. Dan had ik eerder een goede bril gehad en een glutenvrij dieet gevolgd. Mijn huisarts en ik hadden dan niet vele nutteloze, nogal vervelende ‘gesprekken’ hoeven voeren. En misschien waren mijn zorgen over mijn echtgenoot dan zelfs wel eens onderwerp van gesprek geweest in de spreekkamer.

Paradox
Hoe komt het dat twee mensen – arts en patiënt – elkaar ontmoeten met ogenschijnlijk hetzelfde doel en dat het niet lukt om dat tot een succes te maken? Dat het ook tussen welwillende en redelijke artsen en patiënten kan wringen, dat hun verwachtingen flink uit elkaar kunnen lopen? Paul Brand onderzoekt in zijn boek de oorzaken van deze paradox. Hij maakt inzichtelijk waar en waarom het in de communicatie toch vaak misgaat. En wat je daar als arts én als patiënt aan kunt doen. Hij doet dat op een plezierige no nonsens toon die nooit betweterig wordt. Het boek voelt als een prettig, ontspannen en gelijkwaardig gesprek tussen schrijver en lezer.

Relevante informatie
In de eerste hoofdstukken behandelt Brand een aantal interessante medische thema’s. Ik, die mezelf als een redelijk goed ingevoerde leek in de medische wereld beschouw, las deze hoofdstukken met bijzonder veel plezier en interesse en werd er wijzer van. Een greep uit de behandelde onderwerpen: biologische variatie en de daarmee gepaard gaande onderzekerheid; de drie diagnostische instrumenten en de relatie daartussen; waarom geen enkele medische test 100% betrouwbaar is en nooit 100% zekerheid kan bieden; de totstandkoming van en het gebruik van richtlijnen bij diagnostiek en behandeling en het kunnen en moeten afwijken van richtlijnen; de consequenties van de toegenomen medische kennis voor de behandeling van ziekten; het gebruik van keuzehulpen. 

Ook bij het beschrijven en uitleggen van deze thema’s is de bijdrage van deze informatie aan een goed gesprek steeds het uitgangspunt. Informatie als middel om arts en patiënt te helpen om tot het beste besluit voor de patiënt te komen.

Actief luisteren
‘Bij elke ontmoeting tussen arts en patiënt speelt communicatie een hoofdrol,’ stelt Brand. Maar ‘de ander willen begrijpen is nog niet zo makkelijk. Daar moet je iets voor doen, actief zijn. Actief luisteren dus.’ Brand staat uitgebreid stil bij deze noodzakelijke communicatieve vaardigheid die vooral ook onontbeerlijk is bij de anamnese, het verhaal van de patiënt. In Brands optiek is dat het belangrijkste onderzoeksinstrument van de dokter, ook in deze tijd waarin technologie steeds meer de hoofdrol opeist. Het zorgvuldig napluizen van de klachten in een gesprek met de patiënt zelf levert in driekwart van de gevallen de sleutel tot de oorzaken van de klachten. Zo’n gesprek zorgt er ook voor dat de patiënt zich serieus genomen voelt.

‘Vertel wat je nu precies dwars zit en waarom dat voor jou zo belangrijk is’, vraagt Brand zijn patiënten. Bij deze vraag zou het invaliderende effect van vooral mijn hoofdpijn indertijd duidelijk zijn geworden. Deze vraag benadrukt een ander belangrijk thema in het boek: dat de patiënt niet zijn ziekte is, maar een veelzijdig iemand met een klacht of ziekte, en een baan, eigen bedrijf, kind, hobby, huisdier. Dit zou door veel meer artsen ter harte genomen moeten worden. Het is mijn ervaring, vooral met mijn echtgenoot, dat te veel onder hen er nog steeds geen idee van hebben dat patiënten een leven naast hun ziekte hebben. Om een goede keuze te maken voor een behandeling is het nodig dat de arts zich verdiept in de achtergrond, zorgen, prioriteiten, denkbeelden, wensen en voorkeuren van de patiënt, aldus Brand.

Gedeelde besluitvorming
Brands boek is daarom – dat zal niet verbazen na het voorgaande - een warm pleidooi voor gedeelde besluitvorming in de spreekkamer, zeker bij patiënten met een chronische ziekte zoals de meeste nierkwalen. Er zijn vaak veel verschillende mogelijkheden van behandeling, veel voor- en nadelen. Als patiënt zie je al gauw door de bomen het bos niet meer. Dan is het prettig als de arts samen met de patiënt, stap voor stap, door de medische jungle reist. Een behandeling kan namelijk alleen maar effectief en succesvol zijn als dokter en patiënt samen overeenstemming bereiken en samen kiezen voor een bepaald behandelplan. Dat wordt alleen maar belangrijker naarmate de behandeling complexer is. 

Brand legt, onder andere naar aanleiding van Atul Gawanda’s boek ‘Onsterfelijk zijn’, uit hoe je komt van informatie geven tot gedeelde besluitvorming. Veel valt er volgens hem te leren van professionals die zich bezighouden met palliatieve geneeskunde. Het gaat in feite om vier belangrijke principes: oprechte en gerichte aandacht voor wensen, voorkeuren en context van de patiënt, uitvinden wat mensen zelf denken, weten en denken te weten, informatie gedoseerd geven en eerlijk zijn, ook als de waarheid onaangenaam is.

Deze principes, benadrukt Brand, zijn van toepassing op elk medisch consult waar arts en patiënt willen samenwerken om de beste oplossing te zoeken en te vinden.

De wil tot samenwerken is er wel …
‘In het algemeen willen patiënten graag samen met de arts tot een besluit komen. Een besluit gebaseerd op goede en volledige informatie, maar ook rekening houdend met de waarden, voorkeuren, de zorgen van patiënten.’ Dat blijkt uit onderzoek.

Artsen willen dat ook, maar in de praktijk komt daar vaak nog te weinig van terecht, hoewel het tij aan het keren is. Artsen noemen tijdgebrek als belangrijke reden om niet aan gedeelde besluitvorming te doen. Ze hebben de tijd niet om voorkeuren en wensen uitgebreid met patiënten te bespreken. Tijd zal zeker een rol spelen. Maar gebrek aan vaardigheden is ook zeker een belangrijke factor. Brand pleit daarom nadrukkelijk voor meer training op het gebied van gespreksvaardigheden en gedeelde besluitvorming tijdens de opleiding en bij nascholingen en voor het grondig opleiden van opleiders. Vooral voor medisch specialisten. Zoals de huisartsen het in feite al jarenlang doen. Er is geen goede reden te bedenken waarom medisch specialisten dat niet ook zo zouden kunnen organiseren.

Breed toepasbaar
Ik scheef hiervoor al hoe plezierig ik de toon van het boek vind, als in een aangenaam gesprek. Dat geldt ook voor de vele kaders met casussen en voorbeelden (ook uit Brands eigen ervaring als kinderarts en als mens) en interessante bevindingen uit onderzoeken en wetenschappelijke literatuur. 

Misschien is het omdat ik niet zo’n danser ben, maar de titel en het dansende paar op het kaft voegen voor mij niet zoveel toe. Ik snap waar deze metafoor - die her en der, maar zeker niet tot vervelens toe in het boek terugkomt - vandaan komt. Het boek gaat over goede communicatie en samenwerking tussen arts en patiënt. ‘Samenwerken in de spreekkamer’, de ondertitel, was voor mij uitnodigend genoeg geweest.

Ondanks deze kleine kanttekening mag duidelijk zijn dat ik dit een waardevol en bijzonder leerzaam boek vind. Het bevat niet alleen veel nuttigs en bruikbaars voor arts-patiënt gesprekken, maar voor een heel scala aan gesprekken, zoals tussen docent-student, ambulant begeleider-cliënt en klachtenfunctionaris-mens met een klacht. Eigenlijk voor iedereen die daadwerkelijk met elkaar in gesprek wil en moet komen om een gezamenlijk doel te bereiken.

Dansen met de dokter
Samenwerken in de spreekkamer
Uitgeverij Sapienta - 2016
ISBN 9789082409482. € 24,50

sterren Gepubliceerd: dinsdag 10-01-2017 | Nog geen reacties




Beterschappen start Gecombineerde Leefstijlinterventie gericht op nierpatiënten

Dat een gezonde leefstijl (gezonde voeding, voldoende beweging, slaap en ontspanning, stoppen met roken en alcohol matigen) belangrijk is, weten we al een tijd. Maar juist nu, tijdens deze COVID pandemie, is een gezonde leefstijl belangrijker dan ooit. De boodschap is 'Zorg goed voor jezelf. Gezond leven houdt je weerstand op peil. Je wordt minder snel ziek en bent beter beschermd tegen ziekmakende bacteriën en virussen, zoals het coronavirus. En als je toch ziek wordt, herstel je meestal sneller.' Tal van wetenschappelijke onderzoeken laten dit ook zien.

Voor wie zelf dit jaar ook een start wil maken met een gezondere leefstijl start Beterschappen met een leefstijlprogramma, de gecombineerde leefstijlinterventie (GLI). Speciaal voor nierpatiënten met een redelijke nierfunctie (30% of hoger) die een te hoog gewicht hebben (BMI van 25 of hoger) en graag willen afvallen. Het programma duurt twee jaar en je krijgt gedurende het gehele programma advies en begeleiding bij het aanleren van een gezonde leefstijl. Onder intensieve begeleiding van leefstijlcoach-diëtist Femke en fysiotherapeut Marieke werk je aan je gezondheid.

Lees meer »

Drijvende kracht achter donorwet publiceert boek: ‘Dat bepaal je zelf’ »

Vandaag, 5 februari 2021 verschijnt het boek ‘Dat bepaal je zelf’. Een onthullend boek over de tien jaar durende strijd voor een nieuwe Donorwet. ‘Dat bepaal je zelf' is geschreven door Ed van Eeden vanuit de ervaringen van Menno Loos. Van Eeden interviewde vele betrokkenen, onder wie Pia Dijkstra, Bruno Bruins, Frank de Grave en vele anderen.

Lees meer »

Verandering van symptomen belangrijk voor start dialyse »

Wat is het beste moment om te starten met dialyseren? Over deze vraag boog Cynthia Janmaat zich in haar promotie-onderzoek. Op 25 november j.l., verdedigde ze haar proefschrift waarin ze beschrijft hoe ze dichter bij een antwoord komt. In de praktijk blijkt regelmatig dat er patiënten zijn met een heel slechte nierfunctie, die daar nog nauwelijks last van hebben. Terwijl andere patiënten met een minder slechte nierfunctie juist meer symptomen ervaren.

Lees meer »







NierNieuws en zijn adverteerders maken soms gebruik van cookies. Klik hier voor meer informatie.
Ons Pricaystatement vindt u hier