Mail: redactie@niernieuws.nl | 030 - 288 9994 | NL16 TRIO 0197 707866



Reageer | Verstuur | Druk af   

Overactivatie van de motor van het afweersysteem

Door Gastredacteur 

Door Anne Schijvens - Een interview met onderzoeker Marloes Michels uit het Radboudumc Amalia Kinderziekenhuis, Nijmegen, over haar onderzoek naar de motor van het complementsysteem (onderdeel van het aangeboren afweersysteem) bij patiënten met de zeldzame nierziekte C3 glomerulopathie. Haar onderzoek is in april 2018 gepubliceerd in het immunologische tijdschrift Frontiers in Immunology en is HIER te lezen. Voor dit onderzoek heeft Marloes de prijs voor het beste abstract gewonnen op het jaarlijkse Europese congres voor de kindernefrologie.

Marloes Michels is nu twee jaar bezig met haar promotieonderzoek bij de afdeling kindernefrologie onder leiding van kindernefroloog dr. Nicole van de Kar, dr. Elena Volokhina en prof. dr. Bert van den Heuvel. Haar onderzoek is onderdeel van het COMBAT Consortium (COMBAT Consortium – COMplement: Basic mechanisms, Assay development and novel Therapy), dat wordt gefinancierd door de Nierstichting.

Schematische weergave van de
convertase-activiteit in gezonde
personen en in patiënten met C3-
glomerulopathie.
Panel A laat zien hoe
in gezonde personen de activiteit van C3-
convertase ingeperkt wordt door
regulatoren. Hierdoor wordt maar weinig
C3 geknipt en ontstaan maar weinig C3-
activatieproducten (C3a en C3b). In de
convertase-activiteitstest is te zien dat de
activiteit van de convertase na stimulatie
weer snel daalt als gevolg van deze
complementregulatie. De nierfunctie
wordt in dit geval niet aangetast. Panel B
laat zien hoe in patiënten met C3-
glomerulopathie de convertase-activiteit
niet meer goed gereguleerd is, waardoor
er overmatig veel C3-activatieproducten
ontstaan. Dit kan door C3-nefritische
factoren (C3Nef) die de C3-convertase
stabiliseren, of door mutaties in de C3-
convertase die een vergelijkbaar effect
hebben. In de convertase-activiteitstest is
in tegenstelling tot bij gezonde personen
een hoge activiteit van de C3-convertase
meetbaar over langere tijd. Door deze te
sterke afweerreactie komen C3-afbraak-
producten in het nierfilter terecht waar ze
zorgen voor ontsteking en schade aan het
nierweefsel. Hierdoor neemt de nierfunc-
tie in patiënten met C3-glomerulopathie
(sterk) af. Figuur nieren aangepast naar
'Kidneys by Hermine Blanquart from the
Noun Project'
Klik voor vergroting

Een verstoorde balans
Het complementsysteem, een belangrijk onderdeel van onze aangeboren afweer, zorgt voor bescherming van ons lichaam tegen indringers. Dit systeem kan via drie verschillende routes worden geactiveerd. De alternatieve route is daar één van. Deze is altijd een beetje geactiveerd, maar om te voorkomen dat deze te actief wordt, moet dit systeem strak gereguleerd worden. Normaal gesproken gebeurt dit door allerlei remmende eiwitten in het bloed en op het oppervlak van lichaamseigen cellen. Marloes vertelt: 'Bij sommige mensen werkt deze regulatie niet goed door bijvoorbeeld antistoffen die het lichaam tegen zichzelf maakt of een genetische mutatie. Dit zorgt dan voor een overactief complementsysteem, waardoor niercellen worden aangetast.'

Ophopen van afbraakproducten in de nier
Een van de ziektes die wordt veroorzaakt door een overactivatie van het complementsysteem is de zeldzame en ernstige nierziekte C3G. Afbraakproducten van de complementeiwitten hopen op in de nier, wat ervoor zorgt dat er schade aan de nier ontstaat en dit kan uiteindelijk leiden tot nierfalen. Deze ziekte kan worden veroorzaakt door een fout in het DNA of door antistoffen tegen het eigen afweersysteem. Bij patiënten met C3G worden deze antistoffen 'C3 nefritische factoren' (ofwel C3Nef) genoemd. Deze antistoffen kunnen ervoor zorgen dat het centrale enzym van het complementsysteem, C3 convertase, te lang actief blijft. 'De C3 convertase kun je eigenlijk zien als de motor, dus de drijvende kracht, van het complementsysteem', legt Marloes uit. Ze vervolgt: 'Als deze motor van het complementsysteem continu actief is, zorgt dat uiteindelijk voor een te sterke afweerreactie waar de nieren vooral gevoelig voor zijn.'

Het onderzoek
Marloes heeft een nieuwe, betrouwbare test ontwikkeld om de overactivatie van C3 convertase te meten. Ze geeft aan: 'Wij kijken naar de activiteit van C3 convertase in het bloed van de patiënt. Als deze activiteit verlengd is, weten we dat er een afwijking is in de complementregulatie van de patiënt. De kans is dan groot dat er dus een C3Nef aanwezig is. Vervolgens kunnen we met aanvullend onderzoek verder kijken wat er precies aan de hand is. Bijvoorbeeld door op zoek te gaan naar autoantilichamen of door het DNA te onderzoeken op afwijkingen in genen die betrokken zijn bij het complementsysteem.'

Deze nieuwe test is om meerdere redenen heel belangrijk. Allereerst is voor C3G nog niet goed bekend hoe en waarom de ziekte ontstaat. Daarnaast is het een zeer divers ziektebeeld en is er nog geen goede, gerichte behandeling. Marloes vult aan: 'Met behulp van deze test kunnen we beter onderzoeken wat bijvoorbeeld de rol is van de autoantilichamen C3Nefs in het ziektebeeld.' Door meer inzicht te krijgen in wat er mis gaat in de individuele patiënt, kan gerichter naar nieuwe medicijnen worden gezocht.

Hoe gaat de test in zijn werk?
Marloes: 'Voor deze test nemen we bloed af bij de patiënt. Dit gebruiken wij om het C3 convertase complex mee te maken en om vervolgens te testen of het factoren bevat die ervoor zorgen dat de motor (C3 convertase) langer actief is.' Het voordeel van de nieuwe methode is dat hierin de 'werkelijke' situatie van de patiënt gebruikt wordt. 'Wij onderzoeken de activiteit van het enzym (dus) onder omstandigheden waarin alle eiwitten die normaal in het bloed van de patiënt aanwezig zijn, nu ook aanwezig zijn.' Bovendien geeft deze test relatief snel een uitslag en is deze eenvoudig te introduceren bij andere laboratoria, zodat overal dezelfde test gebruikt kan worden.

Wat zijn de toekomstplannen?
Op dit moment is de test vooral ontwikkeld voor patiënten met C3G. 'Deze test kan echter ook gebruikt worden voor andere ziekten waarbij er sprake is van een afwijking in het complementsysteem, zoals atypisch hemolytisch uremisch syndroom (aHUS), lupus erythematosus of de oogziekte leeftijdsgerelateerde maculadegeneratie', geeft Marloes aan. 'Dit hebben we bijvoorbeeld al aangetoond voor een familie waarin de ziekte aHUS voorkwam. Deze werd veroorzaakt door een bepaalde mutatie die net als C3Nef ervoor zorgde dat het C3 convertase enzym langer actief bleef.'

Verder is het bekend dat er meerdere vormen van de autoantilichamen zijn die de ziekte veroorzaken. Deze verschillende vormen zijn mogelijk geassocieerd met een verschillend ziekteverloop. 'Het zou kunnen dat deze verschillende vormen ook anders behandeld moeten worden', vertelt Marloes. 'Daarom willen we onze test zo aanpassen, dat we hier een onderscheid in kunnen gaan maken. Op deze manier krijgen we steeds beter beeld van de ziekte, zodat we hier uiteindelijk ook een goede behandeling voor de patiënt kunnen vinden. Dat is het doel!'

Bekijk hier een Schematische weergave van de
convertase-activiteit in gezonde
personen en in patiënten met C3-
glomerulopathie.

sterren Gepubliceerd: maandag 14-01-2019 | Nog geen reacties




Promotie: Hoe gaat de nier om met ijzer

Promotie S.E.G. van Raaij: dinsdag 19 februari 2019, 16.30 uur
Titel proefschrift: Coming into view: Renal iron handling in human health and disease

Promotores: prof. dr. D.W. Swinkels en prof. dr. R. Masereeuw
Co-promotor: dr. R.P.L. van Swelm

Locatie: Academiezaal Aula, Comeniuslaan 2, Nijmegen

Promotie: Nieuwe ontwikkelingen in de behandeling van HUS »

Promotie K.L. Wijnsma: vrijdag 8 maart 2019, 12.30 uur Titel proefschrift: A new era in hemolytic uremic syndrome. Diagnosis and treatment of a rare disease Promotores: prof. dr. L.P.W.J. van den Heuvel en prof. dr. J.F.M. Wetzels Co-promotores: dr. N.C.A.J. van de Kar en dr. E.B. Volokhina Locatie: Academiezaal Aula, Comeniuslaan 2, Nijmegen

Promotie: Interactie tussen hart en nieren »

Promotie M. Brankovi&

263;: dinsdag 22 januari 2019, 15.30 uur Titel proefschrift: Heart Kidney Interactions and Their Temporal Relationships Promotor: prof. dr. ir. E. Boersma Co-promotores: dr. I. Kardys en dr. K.M. Akkerhuis Locatie: Professor Andries Querido zaal, Onderwijscentrum, Erasmus MC, Rotterdam







NierNieuws en zijn adverteerders maken soms gebruik van cookies. Klik hier voor meer informatie.
Ons Pricaystatement vindt u hier