Mail: redactie@niernieuws.nl | 030 - 288 9994 | NL16 TRIO 0197 707866



Reageer | Verstuur | Druk af   

Andreas Vesalius en zijn fascinatie voor de nier

Door Dirk van Duijn 

In de 16e eeuw was de medische wetenschap nog steeds gebaseerd op de wijsheid van de klassieke oudheid. Wetenschappers uit dit verre verleden bepaalden nog altijd hoe er over het menselijk lichaam werd gedacht.

Ruim 2000 jaar lang waren de bevindingen van Aristoteles over de medische wetenschap onbetwist. Hoewel Aristoteles en later zijn volgeling Galenus (Grieks/Romeins arts 129-199 n.Chr.) aanhangers waren van de methode van onderzoek door experimenten, was het hun volgelingen verboden kritische vragen te stellen over hun werk. In de middeleeuwen beperkte de leerstof op universiteiten zich hoofdzakelijk tot het uit het hoofd leren van wat autoriteiten als Aristoteles en Galenus hadden geschreven. Aan hun uitspraken werd niet getwijfeld. Het was Vesalius die in de 16e eeuw in zijn zevendelige meesterwerk De humani corporis fabrica voor het eerst kritiek uitte op Galenus' werk en daarmee indirect op Aristoteles.

Andreas Vesalius werd geboren in Brussel op 31 december 1514. Hij kwam uit een lang geslacht van medici. Tussen 1530 en 1533 volgde hij medische cursussen in Leuven, waarna hij tussen 1533 tot 1536 medicijnen ging studeren in Parijs. Helaas kon hij geen examen doen vanwege vijandelijkheden tussen de Habsburgse Keizer Karel V en François I, koning van Frankrijk. Na zijn terugkeer in Leuven stelde hij zijn eerste skelet samen met zijn Friese vriend Renier Gemma. Ze gebruikten de botten van opgehangen criminelen van één van de galgen in de stad. Hier op de universiteit voerde hij de eerste anatomische demonstratie uit sinds 18 jaar. Na een ruzie met een andere anatoom verliet hij de stad Leuven om nooit meer terug te keren.

Vesalius ging naar Italië waar hij op 5 december 1537 afstudeerde in Padua, een zeer bekende universiteit in die tijd. Na zijn afstuderen werd de anatoom direct benoemd tot professor. Eén van zijn taken was lesgeven over de anatomie van de mens. Zijn niveau van lesgeven en demonstreren was zo hoog dat hij al snel bekend werd door heel Italië. Na het publiceren van zijn twee boeken groeide zijn roem zo snel dat hij benoemd werd tot de dokter van Keizer Karel V. In 1564 maakt Vesalius een reis naar Jeruzalem. Tijdens de terugreis werd hij ziek en na een storm werd hij achtergelaten op het eiland Zante, tegenwoordig bekend als het Griekse eiland Zakynthos. Hier stierf hij in oktober 1564.

Andreas Vesalius was de eerste moderne anatoom, dit is iemand die ontleedkunde beoefent, die zijn werk baseerde op persoonlijke observaties. Hoewel hij respect had voor de medische wetenschap die voor het grootste gedeelte gebaseerd was op geschriften van Galenus, corrigeerde hij zijn werk wel 200 keer in zijn boek De humani corporis fabrica. Vesalius' werk wordt in het algemeen beschreven als voortreffelijk. Dit komt niet alleen door de inhoud, maar ook door de manier waarop hij zijn werk in zijn boek beschreef en het visualiseerde in tekeningen. Deze manier van werken was voor die tijd ongeëvenaard. De nier, die hij beschreef in hoofdstuk 10 van zijn boek, vond Vesalius een fascinerend orgaan. De functie van de nieren begreep hij niet geheel, maar toch vond hij de productie van urine heel fascinerend.

In de beschrijving van de nier maakte hij korte metten met de in die tijd heersende geperforeerde membraan theorie. Hij introduceerde de alternatieve theorie dat de nier zelf het bloed filtert, gebaseerd op zijn samenstelling en de juiste afmeting. Ook over de positie van de nier verbeterde hij Aristoteles. Die beschreef de positie van de rechternier altijd hoger dan de linker, terwijl Vesalius het andersom beschreef. Vesalius moet een zeer indrukwekkend en innemend persoon zijn geweest, vooral voor zijn studenten. Hij brak rigoureus met de heersende orde over hoe je anatomische les gaf en introduceerde ook een boek volgens het moderne idee van leren gebaseerd op persoonlijke observatie en experimenteren. De passie voor zijn werk blijkt uit het opschrift bij één van zijn meest bekende anatomische figuren, de 'Hamlet skelet'.

Vivitur ingenio, caetera mortis erunt: Genialiteit zal leven, al het andere zal sterven.

 


Dit artikel is het eerste in een onregelmatige serie die beschrijft hoe onze huidige kennis over de nieren door de eeuwen heen tot stand is gekomen.

sterren Gepubliceerd: maandag 18-06-2018 | Nog geen reacties




De maatschappelijk werker is er voor iedereen

In de eerste gesprekken die medisch maatschappelijk werker Laura Haasdijk met patiŽnten voert vragen mensen zich af waarom ze naar de maatschappelijk werker moeten. Het voelt alsof er iets met ze aan de hand is. Terwijl het maatschappelijk werk tot het standaard aanbod hoort bij een nierziekte, net zoals de diŽtiste, verpleegkundige en de dokter. Onlangs hebben de maatschappelijk werkers die werkzaam zijn in de nefrologie hun visie op wat zij doen en hoe ze willen werken vastgelegd in de zogeheten kwaliteitsstandaarden. Deze zijn voor iedereen gratis te downloaden.

'Het kost altijd eventjes, misschien wel een paar gesprekjes, voordat mensen gaan ervaren wat maatschappelijk werk kan betekenen. Je hebt heel vaak een klein stukje weerstand te overwinnen,' vertelt Haasdijk. Zij werkt in het HagaZiekenhuis in Den Haag en is voorzitter van de Vereniging Maatschappelijk Werk Nefrologie. Haar werk is eigenlijk tweeledig, zo legt ze dat aan patiŽnten uit. Een nierziekte heeft heel veel invloed op je gewone leven. Een maatschappelijk werker kan je op weg helpen met praktische dingen, en ook psychosociale ondersteuning bieden.

Lees meer »

De regie over je leven krijgen kan je leren »

De regie over je leven met een chronische ziekte krijgen, dat kan je leren. Zelfmanagement is het toverwoord.

Lees meer »

Wetenschapsdag 2017: schrijf u in! »

Het programma voor de wetenschapsdag 2017 is bekend en vanaf vanmiddag 5 september kunt u zich inschrijven. Laat u bijpraten over de laatste stand van zaken in het nieronderzoek, verwerf meer inzicht in hoe wetenschap werkt en discussieer mee over maatschappelijke vraagstukken. De wetenschapsdag wordt, na een geslaagde editie in 2016, dit jaar georganiseerd door de Nederlandse federatie voor Nefrologie, NierNieuws, Nierpatiënten Vereniging Nederland en de Nierstichting.

Lees meer »







NierNieuws en zijn adverteerders maken soms gebruik van cookies. Klik hier voor meer informatie.
Ons Pricaystatement vindt u hier