Virus versterkt afstotingsreactie tegen donornier

Door Gastredacteur 

Dr. Jurjen Ruben, LUMC

Door Tineke Kraaij - Een interview met postdoc-onderzoeker Jurjen Ruben uit het LUMC over zijn onderzoek naar de rol van plasmacytoïde dendritische cellen, ofwel pDC’s, in afstoting van een getransplanteerde nier. Zijn onderzoek is vorige maand gepubliceerd in het tijdschrift Kidney International. De publicatie is hier te vinden.

Jurjen Ruben is postdoc-onderzoeker bij de afdeling nierziekten in het LUMC. Zijn onderzoek heeft als doel meer inzicht te krijgen in de biologie van antigeen presenterende cellen en de rol die zij spelen in de regulatie van immuunresponsen na een niertransplantatie.

pDC’s in nierbiopten
'Een paar jaar geleden heeft onze groep ontdekt dat er veel pDC’s aanwezig zijn in nierbiopten van patiënten met een afstotingsreactie, maar eigenlijk weten we niet goed wat de rol is van deze cellen bij een afstotingsreactie.' Jurjen Ruben wilde hier met zijn onderzoek proberen achter te komen.

Antigeen presenterende cellen
Plasmacytoïde dendritische cellen zijn belangrijke cellen van het immuunsysteem die betrokken zijn bij de eerste reactie tegen ziekteverwekkers. De hypothese bij de start van zijn onderzoek was dat pDC’s in de nier zouden kunnen fungeren als antigeen presenterende cellen (APC’s). APC’s kunnen antigenen -stukjes eiwit afkomstig van bijvoorbeeld een virus- opnemen (of: fagocyteren) en aan andere cellen van het immuunsysteem presenteren, die vervolgens in de aanval kunnen gaan tegen het door de APC gepresenteerde antigeen. In de setting van een afstotingsreactie, worden antigenen van de donor gefagocyteerd door antigeen presenterende cellen van de ontvanger, wat leidt tot een immuunrespons en potentieel tot een afstotingsreactie.

Fagocytosecapaciteit van pDC’s
Om de fagocytosecapaciteit van pDC’s te onderzoeken heeft Jurjen epitheelcellen uit de nier bestraald. Dit leidt er toe dat deze cellen dood gaan, een proces dat apoptose wordt genoemd. Hierbij komen kleine deeltjes vrij en Jurjen heeft gekeken of deze deeltjes konden worden gefagocyteerd door pDC’s. Dat deed hij door de apoptotische cellen samen met pDC’s en nierepitheelcellen te kweken in het lab om de afstotingsreactie in de nier na te bootsen.

Hij vond dat pDC’s de apoptotische cellen konden fagocyteren, hoewel dit slechts een bescheiden effect was. Maar wanneer hij de nierepitheelcellen eerst infecteerde met het cytomegalovirus (CMV), zag hij dat de pDC’s veel beter in staat waren om de apoptotische cellen te fagocyteren. 'Transplantatiepatiënten zijn gevoelig voor virusinfecties met onder andere CMV en het BK polyomavirus. Meerdere studies hebben een potentiële relatie aangetoond tussen deze virusinfecties en afstoting, maar het exacte mechanisme daarachter is onbekend. Mogelijk dragen onze bevindingen bij aan een verklaring voor deze relatie.'

Interferon-α
Behalve de versterkte fagocytosecapaciteit van pDC’s door ze te kweken met virus-geïnfecteerde epitheelcellen, zag hij ook dat de pDC’s een meer geactiveerd karakter kregen en dat ze een enorme hoeveelheid interferon-α produceerden. Interferon-α is een belangrijk cytokine; een soort signaalstofje dat aanzet tot een ontstekingsreactie. De pDC’s die werden gekweekt met de virus-geïnfecteerde cellen, konden ook veel meer activatie van T-cellen veroorzaken vergeleken met pDC’s die zonder virus-geïnfecteerde cellen werden gekweekt. 'Interferon-α heeft een brede immunologische activiteit en activeert onder andere het type T-cel dat de drijvende kracht is achter antilichaamproductie door B-cellen', legt Jurjen uit. 'Van die antilichamen weten we dat ze een zeer belangrijke rol spelen in chronische afstoting.'

Het weefsel beïnvloedt de functie van de pDC
'Het weefsel lijkt dus de functie van de pDC te beïnvloeden', concludeert Jurjen. Zijn volgende uitdaging was te onderzoeken hoe de nierepitheelcellen de functie van de pDC’s dan precies beïnvloeden. Het cytokine GM-CSF, dat geproduceerd wordt door de epitheelcellen, bleek grotendeels verantwoordelijk voor dit effect, maar alleen wanneer de epitheelcellen geïnfecteerd waren met het virus. 'Het is de combinatie van GM-CSF en het virus die pDC’s enorm activeert.' Daarmee lijkt GM-CSF een sleutelfunctie te hebben in de immuunrespons die optreedt tijdens afstoting, omdat het naast pDC’s ook andere cellen van het immuunsysteem kan activeren.

Drie jaar
Het kweeksysteem dat Jurjen heeft gebruikt in dit onderzoek, heeft hij zelf opgezet. 'Ik ben er wel lang mee bezig geweest, bijna 3 jaar in totaal'. Dat heeft er uiteindelijk toe geleid dat hij nu een compleet verhaal heeft kunnen publiceren in een tijdschrift met een hoge impact. Daarnaast heeft zijn werk een aantal belangrijke vervolgvragen opgeleverd. 'Het onderzoek heeft misschien geen directe invloed op de klinische praktijk, maar het draagt wel bij aan de kennis over de rol van pDC’s in afstoting. We weten nu dát ze een rol spelen en we weten voor een groot deel ook hóe het gebeurt.'

Toekomst
'GM-CSF heeft mogelijk een belangrijke rol bij de immuunrespons na transplantatie.' In zijn vervolgonderzoek wil Jurjen het effect van GM-CSF op pDC’s beter in kaart brengen, omdat er een aantal onverwachte bevindingen zijn gedaan. 'Daarnaast willen we meer weten over de regulatie van GM-CSF door nierepitheelcellen en het effect van GM-CSF op andere cellen van het immuunsysteem. Dit zou in de toekomst kunnen leiden tot een therapeutische toepassing.' 

Gepubliceerd: donderdag 07-12-2017 | Nog geen reacties

Reageer op dit artikel

    Recente artikelen

    NierNieuws en zijn adverteerders maken soms gebruik van cookies. Klik hier voor meer informatie.
    NierNieuws en zijn adverteerders maken soms gebruik van cookies. Klik hier voor meer informatie.