Verband zwaarlijvigheid en nierziekten lijkt aangetoond

Door Shanty Sterke 

De obesitasepidemie die de Westerse wereld teistert, speelt waarschijnlijk een rol bij de toename van het aantal patiënten met ernstig nierfalen in de afgelopen twintig jaar. Dat betoogt Holly Kramer, arts en universitair docent, gespecialiseerd in nierziektes en obesitas, in het Loyola University Medical Center in Maryland, de Verenigde Staten. In een overzichtsartikel in het tijdschrift American Journal of Kidney Diseases zet zij het wetenschappelijk bewijs daarvoor op een rijtje.

Begin deze eeuw viel het op de dialyseafdeling van het Loyola Medical Center op dat er steeds meer vrouwen, jonger dan veertig jaar, met ernstig overgewicht en suikerziekte begonnen met dialyseren. Bovendien bleek dat nierpatiënten veel vaker ernstig overgewicht hadden dan niet-patiënten van dezelfde leeftijd. Sindsdien is de obesitasepidemie alleen maar toegenomen, en één op de drie volwassen Amerikanen is veel te zwaar. In Nederland is het niet zo ernstig als in de Verenigde Staten, maar uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) blijkt dat toch in ons land meer dan één op de tien inwoners ernstig overgewicht heeft. Ageeth Bos, diëtist op de dialyseafdeling in het Albert Schweitzer ziekenhuis in Dordrecht, herkent ook dat een groot deel van de patiënten daar overgewicht heeft.

Volgens Kramer is dit steeds groter wordende probleem te wijten aan de industrialisatie van de voedselproductie. De landbouw is veel efficiënter geworden en de productie van levensmiddelen is aanzienlijk verbeterd. Daardoor is eten goedkoper geworden en dat heeft ertoe geleid dat men meer calorieën per dag eet. Bovendien is gezond voedsel vaak relatief duurder in vergelijking met bewerkte voedingsmiddelen.

Te weinig fruit, te veel zout
Het Westerse dieet kenmerkt zich door de grote hoeveelheid rood vlees, bewerkt voedsel met conserveringsmiddelen als fosfaat en zout, in combinatie met te weinig groente en fruit. Minder dan twintig procent van de Amerikaanse volwassenen eet de aanbevolen hoeveelheid van twee of meer stuks fruit en drie of meer porties groenten per dag. In Nederland eten we iets gezonder, hier haalt volgens het CBS ongeveer een kwart van de bevolking de Richtlijnen Goede Voeding van de Gezondheidsraad. Meer dan 85 procent van de Nederlandse bevolking consumeert meer zout dan de aanbevolen maximumrichtlijn van 6 gram per dag volgens cijfers van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM).

Kramer stelt dat er voldoende wetenschappelijk bewijs is voor het verband tussen eetgewoontes en het ontstaan en verergeren van nierziekten. Zo stelt ze dat zout niet alleen slecht is voor de bloeddruk, het kan ook de nierschade zelf versnellen. Ook dierlijke eiwitten, vooral uit rood vlees, zouden schadelijk zijn voor de nieren. Terwijl een eiwitarm dieet, bestaande uit plantaardige eiwitten, een chronische nierziekte kan afremmen. Een dieet met meer groente en fruit laat de bloeddruk en het gewicht aanzienlijk dalen. In haar artikel beschrijft ze allerlei onderzoeken die dit onderstrepen en legt ze ook gedetailleerd uit wat de voedingsmiddelen precies met de nieren doen.

Multidisciplinaire aanpak
Maar desondanks ziet Kramer dat de meeste nefrologen hun patiënten geen caloriearm dieet voorschrijven en ook niet dat ze hun stimuleren om meer te gaan bewegen. Maar, obesitas is best complex. Meerdere factoren spelen een rol bij het ontstaan, zoals eetgewoontes, lichaamsbeweging, erfelijke factoren, opvoeding, onderwijs en inkomen. Daarom moet volgens haar het probleem multidisciplinair worden aangepakt. Met de diëtisten voorop. Als de Westerse eetgewoontes en bewegingsarmoede niet multidisciplinair worden aangepakt, dan zal het aantal patiënten dat het eindstadium nierfalen bereikt waarschijnlijk nooit dalen volgens Kramer.

Echter, verandering van eetgewoontes vereist een voortdurende aanmoediging. Volgens Kramer hebben diëtisten niet voldoende tijd om iedere patiënt zorg op maat te kunnen bieden. Dat beaamt Bos, 'als je het goed wilt doen, dan zou je ze heel intensief moeten begeleiden. Maar daar zijn er gewoon te veel patiënten voor. We zijn nu al blij als we de patiënten de richtlijnen over voeding en vocht bij dialyse kunnen geven. Voor gewichtsverlies zou ik ze veel vaker moeten zien. Als je het echt goed wil doen dan moet je het multidisciplinair aanpakken. Bewegen is ook heel belangrijk, maar ook psychische begeleiding. Ze hebben niet alleen dat overgewicht, maar ook nog een keer die ziekte erbij. Zeker wanneer patiënten eenmaal dialyseren, dan zijn ze vaak heel erg moe, en hebben dus minder zin om te gaan sporten. Terwijl dat juist zo belangrijk is. Dat maakt het lastig om alleen met voeding en goede adviezen te bereiken dat mensen af gaan vallen.'

In het Albert Schweitzer ziekenhuis hebben maatschappelijk werkers, diëtisten en fysiotherapeuten samen een start gemaakt om bewegen onder de aandacht te brengen. 'Het is nog in de voorbereidende fase, maar de intentie is er en ik denk dat dat in ieder geval wel heel goed is', zegt Bos. 'En nu maar hopen dat we de nefrologen meekrijgen. Dat is toch wel belangrijk, want mensen luisteren wel vaak naar wat artsen zeggen. Het is toch wel steeds zo dat dat meer gewicht geeft, in figuurlijke zin.'

Gepubliceerd: dinsdag 14-11-2017
Bron: American Journal of Kidney Diseases | Nog geen reacties

Reageer op dit artikel

    Recente artikelen

    NierNieuws en zijn adverteerders maken soms gebruik van cookies. Klik hier voor meer informatie.
    NierNieuws en zijn adverteerders maken soms gebruik van cookies. Klik hier voor meer informatie.