Moet je patiënten met chronische nierinsufficiëntie en bloedarmoede medicijnen geven om het aantal rode bloedlichaampjes in het bloed van de patiënten te verhogen? Over het antwoord op deze vraag bestaat nog altijd veel onduidelijkheid. In een poging klaarheid te scheppen, hielden Amerikaanse artsen de uitkomsten van het CHOIR (Correction of Hemoglobin and Outcomes in Renal Insufficiency) onderzoek nogmaals onder de loep.

Bloedarmoede is een te laag hemoglobine (Hb) gehalte in het bloed. Hemoglobine is een eiwit dat, als onderdeel van rode bloedcellen, zorg draagt voor het transport van zuurstof. Veel voorkomende kenmerken van bloedarmoede zijn vermoeidheid en een gevoel van malaise. Het is een regelmatig voorkomende complicatie bij chronische nierinsufficiëntie, en in zulke gevallen wordt het wel behandeld met Epoëtine (dat wordt verkocht als bijvoorbeeld Procrit, Epogen, Aranesp, of Eprex).

Epoëtine is een prijzig medicijn dat ook wordt gebruikt ter behandeling van chemopatiënten met bloedarmoede, en dat enigszins in een kwade reuk staat. Enerzijds heeft 'Epo' een lange geschiedenis van bloeddoping in de sport. Anderzijds claimt een vorig jaar verschenen boek dat farmaceutisch bedrijf Johnson & Johnson onverantwoorde verkooptechnieken heeft aangewend om de verkoop van het medicijn te stimuleren, door artsen te hoge doses te laten voorschrijven. Allemaal niet erg opbeurend.

CHOIR onderzoek werd gestopt vanwege een onaanvaardbaar risico op overlijden of nierschade bij de deelnemers

Helaas staat het met CHOIR onderzoek niet veel beter. Dit onderzoek werd in 2005 gestart om inzicht te krijgen in de gevolgen van het behandelen van bloedarmoede met Epoëtine alfa op de nierfunctie. De deelnemers, allen met bloedarmoede, werden in twee groepen verdeeld, waarbij elke groep een ander doelgehalte hemoglobine voorgeschreven kreeg (een 'hoog hemoglobine tak' en een 'laag hemoglobine tak'). De DSMB (Data and Safety Monitoring Board) zette het onderzoek echter na enige tijd permanent stil, nadat duidelijk was geworden dat de deelnemers een onaanvaardbaar risico liepen op overlijden of nierschade.

Het CHOIR onderzoek kon, met deze risico's voor de deelnemers, door de auteurs van het recente artikel natuurlijk niet worden overgedaan. Zij hadden echter nog wel de beschikking over de gegevens van het CHOIR onderzoek, en besloten die nogmaals aan een analyse te onderwerpen. Daaruit bleek dat de deelnemers uit de 'hoog hemoglobine tak' van het oorspronkelijke CHOIR onderzoek sneller afstevenden op nierschade. Als zij daarbij ook nog rookten kwam nierschade zelfs nog wat sneller dichterbij.

Sec naar het recente artikel kijkend, moet de conclusie zijn dat een hoger doelgehalte hemoglobine verbonden is met een hoger risico op nierschade, waarbij roken dit risico zelfs nog vergroot. 

Kleine wijzingen in de natriumconcentratie in het bloedplasma ('plasmanatrium') lijken onmiddellijke gevolgen te hebben voor de bloeddruk. Deze kennis kan van belang zijn voor hemodialysepatiënten. De hoeveelheid in het dialysaat beïnvloedt de hoogte van het plasmanatrium, en dus, wellicht, de hoogte van de bloeddruk. Bij hemodialyse ligt hoge bloeddruk op de loer, en dus is het nuttig te weten of de bloeddruk vrijwel direct geregeld kan worden via de hoeveel natrium in het dialysaat. Een klein Engels onderzoek lijkt nu in die richting te wijzen.

Maar dat niet alleen: na elke maaltijd die zout bevat, stijgt het plasmanatrium. Behalve dat er eerder al aanwijzingen waren dat dat direct effect heeft op de bloeddruk, wordt er ook gedacht dat het invloed heeft op de endotheelfunctie in de bloedvaten.

De Engelse artsen deden hun onderzoek onder tien hemodialysepatiënten. Een aantal van hen kreeg een dialysaat met een (relatief) lage concentratie natrium, en de anderen kregen een dialysaat met een hogere concentratie natrium. In het algemeen veroorzaken te lage concentraties natrium kramp, terwijl hogere concentraties dus leiden tot hoge bloeddruk. Gedurende de eerste twee uur van de dialysesessie werden elk half uur de bloeddruk en bloedwaarden gemeten. Daaruit bleek dat de patiënten die het dialysaat met lage concentratie hadden gekregen een lagere bloeddruk hadden dan de andere groep.

Lees meer »