Het artikel van Erwin Kompanje en Yorick de Groot van het Erasmus MC dat morgen in de gedrukte versie van Medisch Contact zal verschijnen, is bedoeld als theoretische discussie. Maar de inhoud kwam vanochtend bij de Telegraaf terecht, die er meteen een schandaal van maakte dat door veel andere kranten werd overgenomen.
De redactie van het vaktijdschrift voor artsen, en het Erasmus MC waren hierdoor onaangenaam verrast. Dr. Erwin Kompanje, klinisch ethicus: 'De manier waarop de media dit onderwerp hebben neergezet, geeft een onvolledig en onjuist beeld.' Ten onrechte wordt de indruk gewekt dat Kompanje en De Groot voorstellen om organen bij patiënten uit te nemen voordat deze zijn overleden.
Tekort aan organen
Wat zij wel doen, is constateren dat er een groot tekort aan donororganen is, vooral nieren. En dat het aantal mensen dat na hersendood kan doneren afneemt, onder andere doordat er minder verkeersslachtoffers zijn met ernstig hersenletsel. Iets waar de auteurs overigens alleen maar blij mee zijn. Een mogelijke andere bron van donororganen wordt gevormd door non-heart-beating donoren: patiënten bij wie de ademhaling en de bloedsomloop gestopt zijn. Maar van deze potentiële donoren kan uiteindelijk de helft niet doneren. Na het stoppen van de circulatie, en gedurende de vijf minuten wachttijd die daarna in Nederland in acht worden genomen, gaat de kwaliteit van de organen namelijk snel achteruit. Bovendien moet een overledene vrijwel direct naar de operatiekamer worden gereden, wat voor nabestaanden reden kan zijn donatie te weigeren.
Theoretisch alternatief
Een nadrukkelijk theoretisch alternatief dat Kompanje en De Groot uitwerken is het uitnemen van één nier, voorafgaand aan het staken van de behandeling. Dit zou dan alleen gebeuren als het duidelijk is dat verdere behandeling zinloos is, en als de patiënt heeft laten vastleggen donor te willen zijn. Dit zou meer nieren van goede kwaliteit opleveren, terwijl het werkelijke overlijden in rustiger omstandigheden kan plaatsvinden. Kompanje: 'Uiteraard is het alleen de patiënt zelf die hiervoor toestemming kan geven, bijvoorbeeld op een donorformulier. Als arts spelen wij hierin geen enkele rol.'
Overzicht van voors en tegens
Natuurlijk zijn er ook veel argumenten tegen deze manier van nierdonatie te verzinnen. Het grootste deel van het artikel bestaat dan ook uit het tegenover elkaar zetten van voors en tegens. 'Wij realiseren ons dat orgaanuitname voorafgaande aan het staken van een zinloos geachte behandeling in plaats van na het intreden van de dood een zeer controversieel voorstel is. Intuïtief zullen velen het afwijzen. Er zijn belangrijke nadelen te benoemen, maar er zijn zeker ook niet te negeren voordelen. Een serieuze afweging hiertussen zou naar onze mening op professioneel niveau moeten plaatsvinden.'
Die serieuze en vooralsnog theoretische discussie lijkt het onderwerp nu helaas niet meer gegeven. Met de opruiende benadering van de Telegraaf lijkt gebeurd wat de auteurs zijdelings noemden: 'Ten slotte is een plausibel tegenargument dat orgaanuitname voorafgaande aan de dood het wantrouwen van de samenleving tegenover orgaandonatie kan vergroten.'
