Noorwegen is het enige land waar vrijwel alle patiënten op de nierwachtlijst van jonger dan 65 jaar binnen vier jaar worden getransplanteerd. En dit geldt daar zelfs ook voor de meeste oudere wachtlijstpatiënten. In andere landen, waaronder Nederland, hebben vooral oudere nierpatiënten een zeer beperkte kans op transplantatie.

Binnen de Europese Unie maken inmiddels ongeveer 360.000 patiënten gebruik van enige vorm van niervervangende therapie. Een derde van deze nierpatiënten leeft met een functionerende donornier. In het algemeen biedt transplantatie een nierpatiënt meer levensjaren en een betere kwaliteit van leven. Het aantal nierpatiënten is de laatste tien jaar sterk toegenomen. Maar de groei van het aantal beschikbare transplantabele nieren blijft daarbij achter.

Recent zijn in 'Nephrology Dialysis Transplantation' de uitkomsten van een onderzoek gepubliceerd in vier Europese landen: Nederland, Noorwegen, Oostenrijk en Schotland. Dit onderzoek betreft de ontwikkeling van de toegang tot niertransplantatie. Concreet gaat het erom hoeveel nieuwe nierpatiënten binnen twee jaar na aanvang van dialyse op een wachtlijst zijn komen te staan. En hoeveel van die wachtlijstpatiënten binnen vier jaar na aanvang van de dialyse zijn getransplanteerd. Verdeeld over twee leeftijdsgroepen: patiënten jonger dan 65 jaar en patiënten van 65 jaar en ouder. Daarnaast is ook gekeken naar de gemiddelde wachttijd tot transplantatie en het aantal overlijdensgevallen.

Groeiende overlijdenskans voor oudere nierpatiënt
Het jaarlijkse aantal nieuwe nierpatiënten van 65 jaar en ouder is sterk toegenomen. Maar slechts rond de acht procent van die patiënten krijgt toegang tot de wachtlijst. Het merendeel blijft dialyseren. Binnen twee jaar overlijdt bijna de helft van die oudere dialysepatiënten. De oorzaak van de beperkte toegang tot de wachtlijst kan zijn dat oudere patiënten doorgaans medisch minder geschikt zijn voor transplantatie, onder meer door co-morbiditeit.

Maar de onderzoekers geven ook aan dat artsen mogelijk terughoudend zijn om oudere patiënten op de wachtlijst te plaatsen, gegeven de geringe kans dat tijdig een orgaan voor hen beschikbaar komt. Uitzondering is Noorwegen, waar bijna een kwart van de oudere nierpatiënten op de wachtlijst komt en het merendeel van die wachtlijstpatiënten binnen vier jaar wordt getransplanteerd. In Nederland en Oostenrijk neemt het, relatief kleine, aantal transplantaties bij oudere nierpatiënten wel toe.

Situatie jongere nierpatiënt stabiel
Jaarlijks komen er ongeveer evenveel nieuwe nierpatiënten beneden de 65 bij. Gemiddeld krijgt circa zestig procent van die patiënten toegang tot de wachtlijst. Gedurende de onderzoeksperiode blijft het aantal transplantaties voor deze leeftijdsgroep ook ongeveer gelijk. Wel heeft in de meeste landen een verschuiving plaatsgevonden van postmortaal naar levend. Alleen in Noorwegen werden vrijwel alle patiënten op de wachtlijst van jonger dan 65 jaar binnen vier jaar getransplanteerd. Ook is in Noorwegen de wachttijd het kortst. Nederland kent de langste wachttijd.

De onderzoekers concluderen dat de huidige gezondheidszorg onvoldoende voorziet in de orgaanbehoefte voor alle leeftijdscategorieën, maar met name tekortschiet voor de oudere nierpatiënt. Verdere inspanningen door beleidsmakers en zorgverleners zijn dan ook noodzakelijk om de mogelijkheid tot zowel postmortale als levende orgaandonatie te vergroten