Prof.dr. D.W. Swinkels

Een BV van het UMC St Radboud heeft met negen partners een Europese subsidie binnengehaald van zes miljoen euro. Het consortium gaat nieuwe stoffen testen (anticalines) die bloedarmoede bestrijden door beïnvloeding van de ijzerstofwisseling. 

Nierpatiënten en andere chronisch zieken hebben vaak last van bloedarmoede. Die bloedarmoede ontstaat doordat het lichaam te weinig rode bloedcellen aanmaakt om zuurstof te vervoeren. Dat er te weinig rode bloedcellen worden aangemaakt, kan te maken hebben met een gebrek aan ijzer. IJzer is namelijk een essentieel bestanddeel van de rode bloedcel. 

Het veelgebruikte - kunstmatige - hormoon EPO (erythropoëtine) is duur en heeft bij de hoge dosis die vaak nodig is nogal wat bijwerkingen. 'Bovendien heeft maar ongeveer tien procent van de patiënten er baat bij,' zegt Dorine Swinkels, hoogleraar experimentele klinische chemie in het UMC St Radboud en medisch directeur van de bv. Mede daarom wint intraveneus ijzer nu aan populariteit. 'Dat is een stuk goedkoper dan EPO', aldus Harold Tjalsma, algemeen manager van de bv. 'Tot dusver zijn de resultaten van dit middel in orde, maar we weten niet wat de effecten op de lange termijn zullen zijn. IJzer is een reactieve stof, een stof die heel snel een reactie aangaat met allerlei moleculen in het lichaam en op die manier misschien toch schade veroorzaakt.'

Subtielere aanpak
Mogelijk kan het probleem subtieler worden aangepakt met een derde en nieuwe groep van geneesmiddelen, de anticalines. Anticalines zijn kleine therapeutische eiwitten die heel specifiek een bepaalde stof in het lichaam kunnen vangen en  uitschakelen. Het Duitse biotechnologie bedrijf Pieris heeft de afgelopen jaren een anticaline ontwikkeld, dat hepcidine aanpakt. En hepcidine is de onbetwiste regisseur van de menselijke ijzerhuishouding, zo publiceerde ook de groep van Swinkels al in 2005. Daarom is de verdere ontwikkeling van dat anticaline van Pieris zo interessant: misschien kan het heel subtiel de regisseur gaan dirigeren.

Om het anticaline - dat voorlopig PRS-080 heet - verder te ontwikkelen en te testen hebben de Nijmeegse bv Hepcidinanalysis.com, Pieris en hun partners zich verenigd in het EUROCALIN consortium. De Europese Commissie ondersteunt het consortium met zes miljoen euro. Swinkels en Tjalsma zijn blij met de toekenning. Tjalsma: 'Wij ‘sleutelen’ zelf niet aan het molecuul om het nog verder te verbeteren, dat doen andere partners in het consortium.'

'Onze bijdrage zit vooral in het ontwikkelen en valideren van specifieke testen, het meten van hepcidine en de interpretatie van de resultaten. De meetresultaten geven bijvoorbeeld aan of het middel werkt of niet, of een variant sterker bindt aan hepcidine en langer in het bloed aanwezig blijft, dat soort zaken. Het nauwkeurig meten van hepcidine is een moeilijk en complex proces dat nog maar weinig laboratoria ter wereld beheersen. Helemaal als er ook nog hepcidine-bindende geneesmiddelen in het spel zijn. Omdat wij al jaren met hepcidine bezig zijn, hebben wij die vaardigheid heel goed in de vingers.'

Lees meer over dit onderwerp:
Intraveneus ijzer goedgekeurd voor gebruik in Europa
VS: gebruik EPO bij nierpatiënt nog verder beperken
Nierpatiënten met diabetes hebben geen baat bij EPO