Het gat tussen vraag en aanbod van geschikte donornieren wordt steeds groter. Vooral voor oudere nierpatiënten verslechteren de vooruitzichten op een optimale behandeling.  

Het begin van de ‘baby-boom’ generatie passeert inmiddels de 65-jaar grens. Onder meer daardoor verandert de bevolkingsopbouw. Het percentage 65-plussers neemt naar verwachting toe van 16 nu tot 20 in 2020. Om vervolgens door te groeien naar ruim 25 procent in 2040.

In 2040 is een kwart van de bevolking ouder dan 65 jaar

Dit heeft ingrijpende gevolgen voor de gezondheidszorg. Wachtkamers en ziekenhuisbedden zullen in toenemende mate gevuld zijn met oudere patiënten. De NRC signaleerde onlangs dat ouderdomsgeneeskunde onderbelicht blijft op de gezondheidsopleidingen. De animo van studenten om zich in die richting te specialiseren houdt vooralsnog niet over.

Specifiek voor nierpatiënten is ook sprake van ingrijpende gevolgen. Oudere nierpatiënten maken inmiddels bijna 40% uit van het totaal, een derde meer dan tien jaar geleden. Doorgroei naar 50% in 2020 is verre van denkbeeldig.

Onderzoek in diverse landen (onder meer de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Noorwegen) heeft inmiddels aangetoond dat transplantatie, ook voor oudere nierpatiënten, in beginsel de beste therapie is. Daardoor verdubbelt grofweg hun verwachte resterende levensduur. Gecombineerd met een betere kwaliteit van leven.

Vier van de tien nierpatiënten is een 65+er, een derde meer dan tien jaar geleden

Knelpunt is het aantal beschikbare organen. Het postmortale donorpotentieel vertoont een dalende trend door preventie en ontwikkelingen in de gezondheidszorg. Het aantal jongeren zal bovendien (ook absoluut gezien) dalen. Waardoor het donorpotentieel in de leeftijdsklasse jonger dan 65 nog sterker zal verminderen.

Wel worden inmiddels in toenemende mate organen van oudere donoren geïmplanteerd (Old for Old van Eurotransplant, Expanded Criteria Donors in de Verenigde Staten). Het aantal bruikbare organen en de kwaliteit daarvan is dan echter duidelijk minder. Ook worden bijvoorbeeld gelijktijdig twee nieren van dezelfde donor bij één ontvanger geïmplanteerd.

Kortom, een verdergaande groei van het gat tussen vraag en aanbod van geschikte postmortale organen lijkt onvermijdelijk. En toewijzing daarvan aan patiënten op de wachtlijst gaat een steeds klemmender dilemma vormen.

Vier procent van de 65+ dialysepatiënten staat op de wachtlijst, tegen meer dan een kwart van de jongeren  

Voor plaatsing op de wachtlijst worden gezondheidseisen gesteld. Bij ouderen is vaker sprake van  samenloop van meerdere kwalen (co-morbiditeit). Een lager dan gemiddeld percentage oudere nierpatiënten komt dan ook medisch gezien in aanmerking voor transplantatie. Maar het is geenszins uitgesloten dat bij initiële plaatsing op de wachtlijst al een verdergaande  leeftijdsgebonden voorselectie plaatsvindt. In Nederland staat slechts 4% van de 65+ dialysepatiënten op de wachtlijst, tegen grofweg 27% van de dialyserenden jonger dan 65 jaar.   

Bij toewijzing van organen aan wachtlijstpatiënten bestaat de tendens om in toenemende mate rekening te houden met ‘leeftijdsmatching’. Dit teneinde de beperkte beschikbare capaciteit optimaal te benutten. Tenslotte zal bij transplantatie van een nier van een 25-jarige donor bij een 65-jarige ontvanger het transplantaat in veel gevallen de patiënt ‘overleven’. In de Verenigde Staten ligt bijvoorbeeld een voorstel tot wijziging van het toewijzings-systeem, waar ook dit aspect aan de orde komt. Vergelijkende voorspellingen duiden erop dat er dan (nog) minder organen voor ouderen beschikbaar zullen komen.

Alles bij elkaar genomen bestaat  er reden tot zorg. Het lijkt onwaarschijnlijk dat in de toekomst elk van de oudere nierpatiënten toegang heeft tot de voor hem vanuit medisch oogpunt optimale behandeling. De rekening voor dit probleem kan wellicht alleen worden voldaan door solidariteit. Met name ook tussen ouderen onderling. Bijvoorbeeld door het optimaliseren van de postmortale donorregistratie door ouderen. En door vergroting van de bijdrage van (oudere) levende donoren.

 De Opvatting van Dietske van der Brugge

Hoe lang staan we nu al niet aan dat dode paard te sjorren? Nog nooit is geen bezwaar of ADR een serieuze optie geweest. Nu ook niet. Alle acties van deze week ten spijt: de welluidende woorden zijn voor de bühne, en ingewijden weten dat. Er is geen meerderheid voor een ander donatiesysteem, en dat zal voorlopig zo blijven. 

Want we willen niet alleen een (schier onuitlegbaar) ADR; verplicht registreren, op straffe van donorschap als je in gebreke blijft. We willen dat ook nog buiten ons vigerende rechtsstelsel om regelen, géén gebruik makend van het vertrouwen dat een ruime meerderheid van de bevolking in onze rechtsstaat heeft. Waarom? Bij wetsovertreding kent Nederland bij mijn weten drie soorten sancties. De geldboete, gevangenis- en taakstraf. Uitname van je organen hoort daar niet bij. Het is niet alleen een barbaarse sanctie; het ondermijnt naar mijn inschatting ook het vertrouwen dat mensen stellen in donorwerving.

 Er is geen meerderheid voor een ander donatiesysteem, en dat zal voorlopig zo blijven. 

Lees meer »