Midden-Amerika. Per land wordt het aantal
dodelijke slachtoffers van het mysterieuze
nierfalen vermeld. ©iWatch News

In de hele regio Midden-Amerika heerst een epidemie van nierfalen onder jonge mannen. Het betreft vooral suikerrietkappers, maar ook onder mijnwerkers en andere handarbeiders slaat de ziekte toe. Tussen 2005 en 2009 zijn elk jaar 2800 arbeiders in de regio overleden aan nierfalen. In El Salvador en Nicaragua is het aantal mannen dat sterft aan nierfalen vijf maal groter dan twintig jaar geleden. De ziekte wordt vooralsnog aangeduid met termen als 'Mesoamerican nephropathy', 'endemic agricultural nephropathy' of 'sugarcane nephropathy'.

Er wordt vrijwel zonder pauzeren gewerkt, in open veld bij een temperatuur van gemiddeld 36 graden

Artsen en onderzoekers zien wel wat het ‘defect’ is: beschadiging van de tubuli, de nierbuisjes. Maar zij kunnen tot dusver geen vinger krijgen achter de oorzaak van de ziekte. De slachtoffers zijn jonge mannen, die niet bovengemiddeld vaak aan hoge bloeddruk of diabetes lijden. De slechte werkomstandigheden spelen zeker een rol. De suikerrietkappers zijn straatarm en worden niet per uur betaald, maar per hoeveelheid suikerriet die zij oogsten. Daardoor wordt er vrijwel zonder pauzeren gewerkt, in open veld bij een temperatuur van gemiddeld 36 graden. Of de uitdroging waaraan velen lijden de oorzaak is van de nierziekte of 'slechts' een factor die de aandoening versnelt en verergert is onduidelijk. Er wordt door onderzoekers ook gewezen op blootstelling aan pesticiden, giftige stoffen en milieuverontreiniging. Zo worden op de plantages de chemicaliën 2,4-dichloorfenoxyazijnzuur en paraquat gebruikt, waarvan bekend is dat ze de nieren beschadigen. Ook alcoholmisbruik en inname van grote hoeveelheden ontstekingsremmers kunnen een rol spelen.

Bij een te hoge creatinininewaarde volgt ontslag

De armoede in de regio maakt behandeling van de ziekte problematisch. De arbeiders zijn niet verzekerd en kunnen zich niet permitteren te stoppen met werken. Inmiddels zijn enkele grote plantages wel begonnen regelmatig de creatininewaarde in het bloed van hun arbeiders te onderzoeken. Is die te hoog, dan volgt ontslag, zodat de man verstoken is van toegang tot medische zorg. De diagnose staat in de praktijk dan ook gelijk aan een doodvonnis. Ook de Midden-Amerikaanse overheden zitten met de handen in het haar, want de epidemie trekt een enorme wissel op de (toch al beperkte) zorgbudgetten. Op initiatief van de minister van Volksgezondheid van El Salvador vroegen zij de Verenigde Naties om hulp tijdens de VN Top in Mexico Stad in februari van dit jaar. Ze kregen evenwel nul op rekest.

De grootschalige kap van suikkerriet is niet alleen bedoeld voor suikerproductie; het is tevens de grondstof voor bio-ethanol, een 'groene brandstof'. Om redenen van potentiële groei is de bedrijfstak van groot economisch belang. De regio Midden-Amerika levert een kwart van de ruwe suiker die de VS importeren. De belangrijkste klant voor de export van bio-ethanol is de Europese Unie.

De grote producenten weigeren medewerking aan onderzoek in hun ondernemingen

Researchers van verschillende onderzoeksinstituten hebben studies gedaan gedaan naar de ziekte, maar beperkten zich noodgedwongen tot onderzoek in ziekenhuizen, waar mensen binnenkwamen die al ziek zijn. De grote producenten weigeren medewerking aan onderzoek in hun ondernemingen. Nicaragua Sugar en andere grote producenten zeggen dat zij uit eigen beweging maatregelen hebben genomen om de gezondheid van de hun arbeiders te beschermen. De bedrijven bestrijden evenwel dat er sprake is van een epidemie, laat staan dat zij er iets mee te maken zouden hebben. Woordvoerder Ariel Granera: "Er bestaat geen causaal verband tussen onze productiemethode en nierziekte".

Een internationale beweging van onderzoekers, journalisten en vertegenwoordigers van hulporganisaties wil druk zetten op de investeerders en afnemers in de westerse wereld om grondig onderzoek af te dwingen. Niet zonder succes. De Wereldbank stak aanvankelijk meer dan $100 miljoen in leningen aan twee grote plantages waar de nierziekte veel voorkwam, teneinde de productie van bio-ethanol te promoten. Na hevige protesten heeft de Bank tevens $1 miljoen beschikbaar gesteld om het onderzoek van Boston University naar de epidemie van nierfalen te kunnen voortzetten. Te vrezen is dat er, ook als de ziekte doorgrond kan worden, nog een lange weg te gaan zal zijn om de oorzaak aan te pakken.

De laatste jaren is het fenomeen Big Data zich aan het manifesteren. Naar het zich laat aanzien is dit een van de grote innovatieve ontwikkelingen van deze periode. De steeds groter wordende computercapaciteit en de ontsluiting van talloze informatiebronnen levert nieuwe mogelijkheden om grote hoeveelheden gegevens, van verschillende bronnen, te onderzoeken en conclusies te trekken.

Traditioneel wordt de omvang van medisch wetenschappelijk onderzoek met patiëntengegevens beperkt tot maar enkele bronnen. Denk aan medicatie, laboratoriumgegevens, interviews, uitkomsten van lichamelijk onderzoek. Ook het aantal betrokken patiënten is meestal beperkt tot een paar honderd tot enkele duizenden. Ook bij bevolkingsonderzoek naar de kenmerken van ziektebeelden is de hoeveelheid gegevens beperkt. Maar met de aanpak via Big Data kunnen gigantische aantallen patiënten, maar ook gezonde personen, met elkaar vergeleken worden op nagenoeg ieder vlak.

Lees meer »