Dr. J. van Bergen

Leidse en Rotterdamse onderzoekers hebben ontdekt dat bepaalde afweercellen, waarvan men vroeger dacht dat ze geen rol speelden bij de afstoting van een getransplanteerd orgaan, wel degelijk van belang zijn. Het verschil is alleen, dat ze niet voor acute afstoting zorgen, maar voor afstoting op lange termijn, als er op dat vlak geen goede match is tussen donor en ontvanger. Op dit moment wordt er bij het matchen van een donororgaan en een patiënt geen rekening gehouden met deze cellen. Het is ook de vraag, of dat gaat gebeuren. Twee bij het onderzoek betrokken wetenschappers leggen in Cicero, het tijdschrift van het LUMC, uit hoe het zit.

Bij het matchen van een donor en een ontvanger kijken transplantatiespecialisten vooral naar Human Leucocyte Antigens (HLA). Dit zijn eiwitten aan de buitenkant van cellen waarop het immuunsysteem van de patiënt reageert. Gedacht werd dat alleen B-cellen en T-cellen, onderdelen van het immuunsysteem, reageren op HLA. Maar ook een derde type, de Natural Killer-cellen (NK-cellen), blijkt een rol te kunnen spelen bij afstoting van donororganen.

'Het idee was altijd dat NK-cellen bij orgaantransplantaties niet belangrijk zijn, omdat dat uit muizenexperimenten was gebleken', vertelt LUMC-onderzoeker dr. Jeroen van Bergen. 'Maar daarbij werd alleen gekeken naar de acute afstoting. Wanneer je muizen langer in leven houdt, vindt er soms toch nog afstoting plaats, zelfs bij transplantaties die zo waren opgezet dat T- en B-cellen geen afstoting konden veroorzaken. Bij deze chronische afstoting bleken NK-cellen wel een rol te spelen.' Om te onderzoeken of dit bij mensen ook gebeurt bekeken de onderzoekers transplantaties die volgens de klassieke criteria goed waren gematcht. 'Dat is het geval bij ongeveer één op de vijf transplantaties', vertelt dr. Ilias Doxiadis. Ook bij deze 'ideale' transplantaties wordt het orgaan soms afgestoten. Het blijkt dan uit te maken of er voor NK-cellen een goede match is gemaakt. 'Vijf tot zes jaar na de transplantatie begin je hierin verschillen te zien. Na tien jaar is er 25 procent minder afstoting onder de ook voor NK-cellen goed gematchte orgaantransplantaties.'

Om bij het transplanteren rekening te houden met NK-cellen moet er ook naar HLA-factoren worden gekeken, maar net op een andere manier. T- en B-cellen reageren namelijk op lichaamsvreemd HLA, maar NK-cellen worden juist actief als er voor hen bekende HLA-factoren ontbreken. Aangezien het nu al lastig is om een geschikte donor te vinden, twijfelen de onderzoekers of het in de praktijk haalbaar is om met NK-cellen rekening te houden bij het toewijzen van donororganen. Maar er is wel een andere mogelijkheid. 'Je kunt afweeronderdrukkende middelen geven die speciaal de activiteit van NK-cellen onderdrukken. Welke van de bekende middelen dat het beste doen wordt nu onderzocht', aldus Doxiadis. Het onderzoek is gepubliceerd in het septembernummer van het prestigieuze transplantatietijdschrift de American Journal of Transplanta­tion.

De Duitse Stiftung Organtransplantation (DSO) wil de hele transplantatiepraktijk op de schop, zodat er geen manipulatie met wachtlijsten meer kan plaatsvinden. Recent kwam het in Duitsland tot een groot schandaal, dat er onder andere toe geleid heeft dat mensen geen toestemming voor donatie meer geven.

De DSO wil dat de financiering van een transplantatie 'aan de individuele patiënt en aan het resultaat van de operatie' gekoppeld wordt, zegt voorzitter Rainer Hess. Op dit moment verdient een centrum veel, als er veel getransplanteerd wordt en is daarom de druk om (voortijdig) te transplanteren hoog. Hess wil ook dat transplantatie niet apart vergoed wordt, maar onderdeel is van de algemene vergoeding die een ziekenhuis voor de geleverde zorg krijgt.

Daarnaast wil hij ook nog, dat de concurrentie tussen de verschillende ziekenhuizen om aan geschikte organen te komen, daalt. Om dat te bereiken moet het aantal van 50 transplantatiecentra naar beneden, vindt de DSO. Alsof dat nog niet genoeg is, zou de Bundesärztekammer ook nog de richtlijnen voor toewijzing van beschikbare organen moeten herzien. Hoe lang een ontvanger naar verwachting met het orgaan kan leven, moet sterker mee gaan wegen, vindt de DSO.

Lees meer »