Nijmeegse onderzoekers hebben in de nier twee transporteurs gevonden die grotere gifstoffen de urine in pompen. Ze zagen ook dat die pompen slechter gaan werken als de concentratie aan gifstoffen in het bloed toeneemt, zo schrijven ze online in PLoS One. Mogelijk leidt bescherming van die pompen tot een vertraging van nierfalen. De kennis is ook relevant voor de ontwikkeling van een kunstmatige nier, de zogeheten BioKid.

R. Masereeuw

Tijdens dialyse worden vooral de kleinere moleculen uit het bloed gefilterd. De grotere, uremische toxines, zijn moeilijker tot niet te verwijderen. Kennis van hoe de menselijke nier deze afvalstoffen wel weet te verwijderen, kan helpen bij het ontwikkelen van een nieuwe kunstnier die de natuurlijke situatie veel beter weet te benaderen dan de huidige kunstnieren kunnen.

De menselijke nier bestaat uit filtereenheden, maar bevat ook verschillende soorten pompen. Via transportkanaaltjes kunnen die allemaal een specifieke, grotere, afvalstof actief uit het bloed halen en in de urine lozen. Maar er is nog vrijwel geen kennis over de pompen.

Roos Masereeuw, farmacoloog in het UMC St Radboud, en promovendus Rick Mutsaers lichten in een artikel in PLoS One een eerste tip van de sluier op. Mutsaers: 'Voor twee pompen - BRCP en MRP4 - tonen we nu voor het eerst aan, dat ze daadwerkelijk van belang kunnen zijn bij verwerking van grote giftige stoffen. Dit zijn de allereerste nierpompen die we nu kennen. Ze vormen een belangrijke opstap naar de BioKid, een kunstnier die we met vier afdelingen binnen het UMC St Radboud, de Nierstichting, enkele andere universitaire partners en het bedrijfsleven proberen te ontwikkelen.'

R. Mutsaers

Voor die BioKid hebben Nijmeegse onderzoekers al niercellen gekweekt die zich op dragermateriaal hechten, in leven blijven en zoveel mogelijk nierfuncties uitvoeren. Masereeuw: 'Die cellen moeten aan allerlei criteria voldoen. Zo moeten ze bijvoorbeeld genoeg pompen bevatten om die grote gifstoffen uit het bloed te halen. Juist daarom is dit onderzoek zo belangrijk; we ontdekken welke pompen ertoe doen en kunnen zien of ze ook in onze niercellen zitten. Zo niet, dan kunnen we ze eventueel inbouwen. Zo gebruiken we deze fundamentele kennis om steeds dichter in de buurt van een echte kunstnier te komen.'

Masereeuw en Mutsaers deden nog een andere ontdekking. Mutsaers: 'We zagen dat bij een stijgende concentratie aan gifstoffen ook de pompen zélf slechter gaan functioneren. Daardoor wordt het ontgiften van het bloed nog sneller aangetast. En dat gebeurt in gifconcentraties die we ook bij doorsnee nierpatiënten meten. Het is dus een relevant mechanisme, dat ongetwijfeld bijdraagt aan de progressieve, steeds ernstigere nierproblemen.'

De vraag is dan, of herstel van die pompen kansen biedt om het nierfalen in een vroege fase af te remmen. Masereeuw: 'Dat is inderdaad een optie die we ook onderzoeken. Als je die pompfunctie in stand kunt houden, als je voorkomt dat ze aangetast worden, dan zullen de nieren waarschijnlijk langer blijven functioneren. Dat is bij het huidige gebrek aan donornieren zeker een interessante mogelijkheid en we onderzoeken momenteel of we dat voor elkaar kunnen krijgen.'

Lees meer over dit onderwerp:
Onderzoek naar toepassing menselijke cellen bij dialyse
Drie nieuwe initiatieven ontwikkeling draagbare kunstnier
Farmacoloog wint prijs met onderzoek naar nierschade