Het leek erop dat een nierziekte die kenmerkend is voor de Balkan, aan het verdwijnen was. Volgens Servische onderzoekers was er in de jaren '80 van de vorige eeuw inderdaad een trend te zien die daarop wees, maar neemt het aantal patiënten sinds die tijd juist weer langzaam toe.

Balkan-nefropathie is een nierziekte die vooral voorkomt op de Balkan. En daar is het ook een belangrijke oorzaak van nierfalen: in sommige regio's lijdt wel een kwart van de dialysepatiënten aan de ziekte. Balkan-nefropathie kenmerkt zich door een ontsteking tussen de nefronen, de kleinste functionele eenheden in de nieren. Ook de 'transportbuisjes' van de nefronen, de tubuli, raken aangetast. Uiteindelijk, meestal na langere tijd, leidt dat tot volledig nierfunctieverlies.

Wat de oorzaak van de ziekte is, is nog niet duidelijk. Waarschijnlijk is het een combinatie van een genetische aanleg en invloeden uit de omgeving. Daarbij wordt bijvoorbeeld gedacht aan stoffen uit steenkool die in het water oplossen, of giftige afscheidingsproducten van graanschimmels. Bij sommige families waarin veel leden de nierziekte hebben, komen ook vaker dan normaal bepaalde tumoren van de nieren en urinewegen voor.

Medici hadden het vermoeden dat Balkan-nefropathie aan het uitsterven was. Servische onderzoekers hebben een kwantitatieve analyse gedaan om te zien of ze dat vermoeden met harde cijfers konden bevestigen. Ze hebben zich daarbij geconcentreerd op de regio in Servië waar sinds de ziekte beschreven is de meeste gevallen voorkwamen, de Kolubara regio vlakbij Belgrado.

In de stad Lazarevac is een ziekenhuis gevestigd dat gespecialiseerd is in endemisch nierlijden. Hier wordt ook een register bijgehouden van alle patiënten met Balkan-nefropathie. De onderzoekers combineerden data uit dit register over de periode 1977 tot 2009, met gegevens uit volkstellingen over het aantal inwoners. De resultaten corrigeerden ze voor leeftijd.

In het eerste decennium vonden ze inderdaad een relatieve afname van het aantal patiënten met ongeveer 10 procent per jaar. Maar in de jaren 1989 tot 2009 zagen ze juist weer een toename, zij het minder sterk dan de eerdere afname. In die laatste twee decennia steeg het aantal patiënten elk jaar met bijna 4 procent.

Anders dan verwacht is deze volgens de onderzoekers mysterieuze ziekte dus nog niet definitief aan het verdwijnen.